Getypte circulaire/brief met handgeschreven kanttekeningen en handtekening. 25 oktober 1940. P. de Kruijff, Het Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau. Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven (Amsterdam). [Briefhoofd links:]
Telefoon 43321, 43130
Toestellen 483, 568, 569, 576
Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

[Briefhoofd rechts:]
Nº 100/6/13 M. 1940 26/60
No. 5/55 G.M.B.
Amsterdam, 25 October 1940.

Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Aan: Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven.

[Handgeschreven aantekeningen in de rechter marge, deels onleesbaar/paraaf:]
met [onleesbaar]
Hs [onleesbaar]
7

[Tekst:]
Ten vervolge op mijn schrijven van 15 October jl., No. 5/55 G.M.B., bericht ik U, dat, blijkens mededeeling van den Hoofdcommissaris van Politie, in den laatsten tijd bij de Politie als vervangingsmiddel voor petroleum voor het schoonmaken van machine-onderdeelen, met succes gebruik gemaakt wordt van een door de N.V. Intertechnic, Spuistraat 244-246, alhier, in den handel gebracht chemisch product, genaamd "Tepi-clean".

De prijs hiervan bedraagt bij afname van 25 liter ƒ 3.60 per liter, maar het kan met 25 tot 30 deelen water worden verdund, zoodat dan de prijs per liter ongeveer neerkomt op ƒ 0.14.

SL [gevolgd door een handgeschreven paraaf]

Het Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau,

[Handtekening:]
P. de Kruijff

[Voetnoot:]
1000-8-'40 * Vervangingsmiddelen (Ersatz): Het document illustreert de directe gevolgen van de schaarste aan grondstoffen kort na het begin van de Duitse bezetting (mei 1940). Petroleum, essentieel voor industrieel onderhoud, werd schaars of gerantsoeneerd, waardoor de gemeente Amsterdam actief op zoek moest naar chemische alternatieven ("vervangingsmiddelen").
* Samenwerking binnen de Gemeente: Het is opvallend dat de Politie (onder de Hoofdcommissaris) optrad als 'test-instantie' voor nieuwe producten voordat deze breed binnen de gemeentelijke diensten werden uitgerold.
* Economische efficiëntie: De brief benadrukt de kostenbesparing. Hoewel de aanschafprijs per liter hoog lijkt (ƒ 3.60), zorgt de hoge verdunningsgraad (1:25 tot 1:30) voor een zeer lage gebruiksprijs van ƒ 0.14 per liter, wat het product aantrekkelijk maakte voor grootschalig gebruik.
* Locatie: De leverancier, N.V. Intertechnic, was gevestigd in de Spuistraat, op loopafstand van het Materialenbureau aan de Oudezijds Achterburgwal. Dit document dateert van oktober 1940, slechts vijf maanden na de Nederlandse capitulatie. Tijdens de bezetting werd Nederland systematisch leeggetrokken van brandstoffen en metalen ten behoeve van de Duitse oorlogsmachine. Het Gemeentelijk Materialenbureau speelde in deze periode een cruciale rol in het draaiende houden van de stad met steeds beperktere middelen. De term "vervangingsmiddel" (vaak aangeduid met de Duitse term 'Ersatz') zou in de daaropvolgende oorlogsjaren een alledaags begrip worden voor alles van koffie en thee tot brandstof en schoonmaakmiddelen. De handgeschreven parafen en nummers duiden op de administratieve verwerking en doorgeleiding binnen de gemeentelijke bureaucratie.