Officieel rapport / Besluit betreffende maatschappelijke steun. 24 October 1939. Model 416
No. 258. No. 268 M.S. 1939
Brief No. Lett. C. Volgno. 1. Datum: 24 October 1939.

H.Cosman,geb. 18-8-1878, oorspronkelijk diamantbewerker van beroep, is gehuwd en heeft een zoon van zeventien jaar, die f.10.- per week verdient. Volgens een attest van den Gem.Geneesk.Dienst d.d. 19 Januari '39 zou de man nog wel in het diamantvak kunnen werken, maar is hij niet als een valide marktkoopman te beschouwen; van zijn standplaatsvergunning zal hij dus geen gebruik meer maken. Hij ontvangt f.5,27 per week steun krachtens de Armenwet en verwoont f.6.- per week.

P.J.Stubbe, geb. 14-3-1880, leeft gescheiden van zijn vrouw en heeft een kamer in onderhuur voor f.2.- per week. De man is ziekelijk en geregeld onder medische behandeling. Hij is niet onwillig om het met den handel te probeeren, maar ziet geen kans in eigen onderhoud te voorzien. Ook de Dienst verwacht weinig succes, zoodat zijn vergunning wel kan worden ingetrokken. Hij geniet f.7,50 per week steun krachtens de Armenwet.

L.Koning, geb. 31-8-1898, is gehuwd en heeft een kind van een jaar. De man is reeds jarenlang sukkelend en onder medische behandeling. Hij drijft een gering zaakje in vogelzaden. Wegens een voet-ontsteking is hij slecht ter been en kan hij in afzienbaren tijd geen standplaats op de markt innemen. Betrokkene is vrijgesteld van de verplichting tot stempelen. Hij verdient ongeveer f.1,50 per week, ontvangt daarbij f.12,10 steun krachtens de Armenwet en verwoont f.7.- per week.

H.J.Vieyra, geb. 20-7-1877, is gehuwd en heeft geen inwonende kinderen. De man, aanvankelijk schijvenschuurder van beroep, heeft later als marktkoopman in tricotages gehandeld. Thans ontvangt hij f.11,75 per week steun krachtens de Armenwet, waarvan de uitbetaling echter geschiedt via zijn vakorganisatie; de woninghuur bedraagt f.5.-per week. Om met eenige kans op succes weer in het genoemde artikelen te kunnen handelen, zou Vieyra met een paar honderd gulden moeten worden geholpen. Mede in verband met den ongunstigen tijd, meent de Dienst het risico van een dergelijk voorschot niet te mogen nemen. De man zal dientengevolge geen gebruik meer maken van zijn standplaatsvergunning.

Mw.F.v.Giersbergen-Kloppenburg, geb. 18-9-1880, is gehuwd en heeft een dochter van 25 jaar. Haar man meubelmaker van beroep, is analphabeet. De vrouw nam een standplaats in op de markt en handelde in tweedehands goederen. Het gezin kon zich nimmer zonder hulp dezerzijds redden en ontvangt thans f.13,10 per week steun krachtens de Armenwet. Aan woninghuur wordt f.2,90 per week betaald. De dochter is lijdende aan tuberculose; de vrouw is kankerpatiënte; haar gezondheidstoestand maakt het bezwaarlijk den markthandel weer op te nemen.

B.Davidson, geboren 19-5-1869, is gehuwd en heeft geen inwonende kinderen. Met het oog op zijn leeftijd kan de man niet meer op de markt staan, zoodat zijn vergunning kan worden ingetrokken. Man en vrouw genieten tezamen f.5.- ouderdomsrente per week, ontvangen daarbij van kerkelijke zijde f.0,50 en worden krachtens de Armenwet gesteund met f.8,25 per week. De woninghuur bedraagt f.6.- per week.

DE DIRECTEUR VOOR MAATSCHAPPELIJKE STEUN,
[Handtekening] Dit document is een verslag van de "Dienst voor Maatschappelijke Steun" uit oktober 1939. Het bevat een overzicht van zes individuele gevallen waarin de gezinssituatie, gezondheidstoestand en inkomstenbronnen worden geanalyseerd om de hoogte van de sociale steun (volgens de Armenwet) te rechtvaardigen.

Kernpunten uit de analyse:
* Arbeidsongeschiktheid: In bijna alle gevallen is sprake van ziekte (tuberculose, kanker, "sukkelend") of ouderdom, waardoor men niet langer in staat is het vak van marktkoopman uit te oefenen.
* Intrekking vergunningen: Er wordt expliciet vermeld dat standplaatsvergunningen worden ingetrokken of niet meer worden gebruikt. Dit suggereert een beleid waarbij marktvergunningen gekoppeld waren aan de plicht tot zelfredzaamheid; wie niet kon handelen, verloor de vergunning.
* Financiële verhoudingen: De genoemde bedragen geven een helder beeld van de toenmalige kosten van levensonderhoud. Huren variëren van f. 2,00 tot f. 7,00 per week, terwijl de totale steun vaak rond de f. 10,00 tot f. 13,00 ligt.
* Sociaal-economische achtergrond: De genoemde beroepen (diamantbewerker, schijvenschuurder, meubelmaker) wijzen op een Amsterdamse, deels Joodse context (gezien namen als Cosman, Vieyra en Davidson). Het document dateert van vlak voor de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De economie was nog herstellende van de Grote Depressie van de jaren '30.

1. De Armenwet: De steunverlening was destijds gebaseerd op de Armenwet van 1912. Deze wet bepaalde dat de overheid pas bijsprong als familie of kerkelijke instellingen dat niet konden. Dit is terug te zien bij B. Davidson, die zowel ouderdomsrente, kerkelijke steun als Armenwet-steun ontvangt.
2. Stempelen: De vermelding bij L. Koning ("vrijgesteld van de verplichting tot stempelen") verwijst naar de controle op werklozen, die zich dagelijks moesten melden om aan te tonen dat ze niet zwartwerkten.
3. Crisisbeheersing: De opmerking bij H.J. Vieyra over de "ongunstigen tijd" als reden om geen voorschot te verlenen, typeert de terughoudendheid van de overheid in deze periode om te investeren in individuele wederopbouw van kleine neringdoenden.
4. Maatschappelijke Steun in Amsterdam: Hoewel de stad niet expliciet wordt genoemd, duiden de beroepen (diamantnijverheid) en de namen sterk op de Amsterdamse Dienst voor Maatschappelijke Steun. De diamantindustrie was in die tijd een sector die zwaar was getroffen door de economische crisis.