H. Brilleman

Postkaart (adreszijde).

* **Afzender:** De afzender is Henri Brilleman (1898-1942), een Joodse koopman die ten tijde van de oorlog op Jodenbreestraat 99 woonde. Volgens historische bronnen (zoals het Joods Monument) werd hij in 1942 in Auschwitz vermoord. * **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan het 'Marktwezen' (tegenwoordig Dienst Marktwezen) van de gemeente Amsterdam. Dit was de instantie die verantwoordelijk was voor de vergunningen van marktkraamhouders. * **Tijdsgewricht:** De kaart is gepost op 26 juni 1941. Dit is een cruciale periode in de bezetting. Vanaf januari 1941 moesten Joden zich laten registreren en gaandeweg werden zij uit het economische leven geweerd. In september 1941 werd het Joden definitief verboden om op markten te staan, maar in de maanden daarvoor waren er al vele beperkende maatregelen en correspondenties over vergunningen. * **Archiefkenmerken:** Het grote paarse nummer "31/51/M. 39" duidt erop dat deze kaart is opgenomen in de administratie van de gemeente Amsterdam, waarschijnlijk in een dossier dat betrekking had op Joodse markthandelaren.

Handgeschreven brief/notitie op papier.

* **Inhoud:** De schrijver, H. Brilleman, reageert op een schrijven van de geadresseerde (waarschijnlijk een marktmeester of gemeentelijke instantie) van 11 augustus. Hij geeft aan dat hij vanwege ziekte niet langer in staat is zijn staanplaats op de markt te exploiteren. * **Handschrift en Stijl:** Het document is geschreven in een vlot, cursief handschrift dat kenmerkend is voor de vroege 20e eeuw. Opvallend is het gebruik van de 'y' in "schryven" (waar 'ij' destijds al gangbaar was) en de interpunctie (punten midden in zinnen), wat kan duiden op een beperktere schoolopleiding of een persoonlijke schrijfstijl. * **Marginalia:** Rechtsboven is met een ander handschrift (en mogelijk ander potlood/pen) de notitie "in map" toegevoegd, wat duidt op een administratieve verwerking in een archiefsysteem.

Administratieve notitie op een voorgedrukt formulier ("Bijblad").

Dit document is een interne ambtelijke notitie betreffende de marktvergunningen van een koopman genaamd H. Brilleman. De afkorting "m.i.v." staat voor "met ingang van". De afkorting "afst." staat zeer waarschijnlijk voor "afstand", wat impliceert dat Brilleman al eerder had aangegeven zijn plekken op te geven of dat er een regeling liep. Omdat de betrokkene formeel heeft laten weten dat hij vanwege ziekte zijn standplaatsen niet meer kan innemen, wordt er een voorstel gedaan aan de Wethouder ("Weth.") om de vergunningen voor de markten op de Zwanenburgwal en in Culemborg (hier geschreven als "Culemburg") officieel in te trekken. De notitie linksonder ("Zie kaartje burger") verwijst naar een administratieve kaart van deze burger, waarschijnlijk in het bevolkingsregister of een specifiek marktregister.

Ambtelijk rapport/brief-fragment (doorslag of stencil).

In dit document adviseert de Directeur voor Maatschappelijken Steun om de marktvergunningen van twee gesteunden in te trekken: 1. **De eerste persoon (onbekende naam):** Deze man ontvangt steun als "valide maatschappelijk gesteunde". Omdat hij slechts één dag per week op de markt in Uilenburg staat (met radio-onderdelen) en dit onvoldoende is om zijn gezin te onderhouden, wordt geadviseerd de vergunning in te trekken. Het bureaucratische argument lijkt te zijn dat de minimale inkomsten de voortzetting van de handel niet rechtvaardigen naast de ontvangen steun. 2. **H. Brilleman:** Deze man woont aan de Jodenbreestraat. Uit een medisch attest van de Gemeentelijke Geneeskundige Dienst (GG&GD) blijkt dat hij blijvend ongeschikt is voor werk. Omdat hij zijn marktvergunning hierdoor toch niet kan gebruiken, wordt voorgesteld deze formeel in te trekken. De tekst geeft een inkijk in de strikte controle op burgers die afhankelijk waren van de Armenwet. Er werd nauwkeurig bijgehouden wat de inkomsten, de huur en de fysieke gesteldheid van de "gesteunden" waren.

Document

* **Ordening:** De lijst is alfabetisch geordend op achternaam (A t/m E). * **Namen:** Veel van de achternamen zijn typisch voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Cohen, Bacharach, Allegro, Buitenkant, Dagloonder). * **Correcties:** Er zijn diverse handmatige aanpassingen gedaan. Bij "Bril" is handmatig een 'B' toegevoegd. De regel voor "D. Bril" is volledig met een paars potlood of inkt doorgehaald, wat kan duiden op een wijziging in status (vrijstelling, overlijden of vertrek). Bij "Digtmaker" is een verticale streep door de 't' gezet. * **Datums:** De datums achter de namen zijn geboortedatums. De oudste persoon op deze lijst is geboren in 1883, de jongste in 1914.

Getypte namenlijst (doorslag of origineel op dun papier).

* **Structuur:** Het document is opgebouwd uit drie kolommen. * **Kolom 1:** Codes (bijv. 1/6, 1/7). Deze verwijzen waarschijnlijk naar kaartnummers, dossiernummers of transportlijstnummers. * **Kolom 2:** Initialen en achternamen. De namen zijn overwegend Joods-Nederlandse namen (bijv. Cohen, Aalsvel, Brilleman, Buitenkant). * **Kolom 3:** Geboortedata, gevolgd door een 'x'. Een 'x' achter de naam in dergelijke administraties betekende vaak dat de persoon aanwezig was, geregistreerd was of geselecteerd was voor een bepaalde actie (zoals transport). * **Correcties:** De regel van "D. Bril" is met een donkerblauwe/paarse inkt doorgestreept, wat wijst op een wijziging in de status van deze persoon (bijv. vrijstelling, overlijden of administratieve fout). * **Bijzonderheid:** De eerste vermelding (E. Aalsvel) heeft een omcirkeld kruis in plaats van een losse 'x', wat een afwijkende status suggereert.

Handgeschreven administratief register / namenlijst.

* **Organisatie:** De lijst is alfabetisch op voorletter geordend binnen numerieke groepen (kolom S), maar de namen op de hele pagina volgen een ruwe alfabetische volgorde (B t/m C/D). * **Adresgegevens:** De adressen zijn zeer specifiek, inclusief huisnummers en verdiepingen (I, II, III voor etages; 'hs' voor huis/begane grond). * **Mutaties:** De doorhalingen bij A. Cohen en S. Cohen wijzen op een administratieve wijziging, zoals een verhuizing, deportatie of foutieve invoer. * **Handschrift:** Duidelijk leesbaar, zakelijk kantoorschrift uit het midden van de 20e eeuw.

Document

Het document is een administratief overzicht van vergunninghouders. De kolommen bevatten specifieke gegevens die relevant waren voor de bezettingsautoriteiten of de Joodsche Raad: * **Wijkcodes**: De letters (Z, C, O, N, W) verwijzen naar de Amsterdamse stadsdelen: Zuid, Centrum, Oost, Noord en West. * **Artikelen**: De afkorting "A. gr. fr." staat voor "Aardappelen, groenten en fruit". Dit waren handelaren die door hun beroep mogelijk een (tijdelijke) vrijstelling of "Sperre" genoten. * **De letter 'D'**: De meest cruciale toevoeging is de letter 'D' in de rechterkolom. De legenda bovenaan bevestigt dat dit "naar Drenthe" betekent. Dit is een eufemisme voor deportatie naar Kamp Westerbork, vanwaaruit de meeste slachtoffers naar de vernietigingskampen in Polen werden getransporteerd.

Getypte lijst van marktkooplieden/vergunninghouders.

* **Administratieve context:** Dit is een lijst van "losse plaatsen" op de Albert Cuypmarkt. In tegenstelling tot vaste standwerkers waren "losse plaatshouders" kooplieden die per dag een plek toegewezen kregen. * **Historische periode:** De namen op de lijst (zoals Agsteribbe, Baumstein, Cohen, Halberstadt, Jacobs, Jas) zijn overduidelijk van Joodse Amsterdammers. De rode onderstrepingen en de 'X'-tekens duiden op een administratieve selectie door de bezetter of de gelijkgeschakelde Amsterdamse marktpolitie. * **Handgeschreven wijzigingen:** * Bij **I. de Hond** is het woord "fruit" toegevoegd. * Bij **D. Jas** is het adres doorgehaald en vervangen door "Ruyschstr. 76 I". * **Opvallend:** Het artikel "distributiemappen" bij **J. Koekoek** bevestigt de datering in oorlogstijd, aangezien distributiestamkaarten en mappen pas toen noodzakelijk werden.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE J. F. Bockelman [onderstreept] pl 67. nieuwwijk

# TRANSCRIPTIE J. Briënne Lupinestr. 31 Hilversum _

# TRANSCRIPTIE (1)        (2) H. Beukman. no 1

(Bovenaan midden) @ A. Hegeman A. Lopes Dias L. Caransa