Getypte brief (doorslag of origineel), pagina 2. 6 mei 1941. Directeur van het Marktwezen. Bladzijde 2 van brief No.20/6/1 M. d.d. 6 Mei 1941 aan den
Heer Wethouder voor de Levensmiddelen van den Directeur van
het Marktwezen.

welk verzoek werd voldaan met het gevolg, dat op één dag 60
processen-verbaal moesten worden opgemaakt tegen op de Cen-
trale Markt verkoopende tuinders en grossiers.
Volgens mededeelingen van de zijde van den Cen-
tralen Crisis Contrôle Dienst kwamen in verschillende geval-
len overschrijdingen van meer dan 100% voor. Tevens zouden
door den groothandel en de tuinders in andere gevallen on-
toelaatbare voorwaarden aan den verkoop van groenten, waar-
voor een maximumprijs gold, zijn verbonden, namelijk de ver-
plichting om een zekere hoeveelheid van een ander artikel,
waarvoor geen maximumprijs was vastgesteld, bij te koopen,
waarop dan extra winst werd genomen.
De maatregel van den Centralen Crisis Contrôle
Dienst waardoor de tuinders op de Centrale Markt verplicht
zijn met ingang van 5 dezer hun producten te doen veilen,
welke maatregel steunt op een desbetreffend besluit van den
Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Vis-
scherij van 24 Maart jl. (opgenomen in de Nederlandsche
Staatscourant No.58), - waaromtrent ik U nader zal rappor-
teeren -, heeft reeds tot effect, dat de categorie tuinders
als directe verkoopers op de Centrale Markt is uitgeschakeld.
De tuindersproducten worden thans via de veiling verkocht,
waarbij voldoende contrôle op de prijzen verzekerd is.
Op 5 dezer heeft de heer Budding, Chef Afdeeling
Tuinbouw van den Centralen Crisis Contrôle Dienst bij zijn
bezoek te mijnen kantore toegezegd de contrôle op de door de
grossiers gemaakte prijzen te verscherpen. Ik vond daarbij
gelegenheid van gedachten te wisselen ook omtrent de contrôle
op de kleinhandelsprijzen, een contrôle welke naar genoemde
heer mij mededeelde op den weg van de plaatselijke politie
ligt.
Zoolang het huidige indirecte stelsel van maximum-
prijsbepaling voor groot- en kleinhandel gehandhaafd blijft,
zal contrôle mijns inziens echter uiterst moeilijk blijven.
Het ware veel beter, een stelsel, zooals indertijd krachtens
de Distributiewet 1916 werd toegepast, in te voeren, waarbij
naast maximum-producentenprijzen tevens de voor ieder pro-
duct geldende maximum-groothandels- en kleinhandelsprijzen
werden vastgesteld. Zoowel de handel als het publiek wisten
toen waaraan men zich te houden had. Een dergelijk stelsel
wordt momenteel ook toegepast bij de regeling van de maximum-
prijzen voor zoetwatervisch. Hierbij is een maximumprijs ge-
steld voor den visscher, een voor den grossier en een voor
den kleinhandelaar. Deze prijzen zijn gepubliceerd en de
kleinhandelaar is verplicht, zijn visch aan te prijzen. Con-
trôle door het publiek zelf kan hier gemakkelijk plaatshebben.
De heer Budding bleek het met mijn zienswijze ge-
heel eens te zijn en deelde tevens mede, dat de Groente- en
Fruitcentrale stappen in die richting had gedaan bij den
Gemachtigde voor de Prijsbeheersching, zonder resultaat even-
wel. * Problematiek: De brief beschrijft grootschalige prijsfraude op de Centrale Markt. Er is sprake van prijsstijgingen van meer dan 100% boven de vastgestelde maxima. Ook wordt 'koppelverkoop' gesignaleerd: kopers worden gedwongen ongereguleerde producten tegen woekerprijzen af te nemen om toegang te krijgen tot producten met een maximumprijs.
* Maatregelen: Om directe onderhandse verkoop (en daarmee prijsfraude) tegen te gaan, zijn tuinders sinds 5 mei 1941 verplicht hun waar via de veiling te verkopen. Dit vergroot de transparantie en controlemogelijkheden.
* Beleidsadvies: De auteur pleit voor een strikter prijssysteem waarbij voor elke schakel in de keten (producent, groothandel, kleinhandel) vaste maximumprijzen gelden, vergelijkbaar met de regelgeving tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij stelt dat dit de controle door zowel instanties als het publiek vergemakkelijkt, zoals reeds het geval is bij de handel in zoetwatervis.
* Resultaat overleg: Ondanks instemming van de heer Budding (CCD) en pogingen van de Groente- en Fruitcentrale, heeft de 'Gemachtigde voor de Prijsbeheersching' dergelijke dwingende prijsstappen nog niet goedgekeurd. Dit document stamt uit de begindagen van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De schaarste aan levensmiddelen nam toe, wat leidde tot een bloeiende zwarte markt en prijsopdrijving. De Nederlandse administratie, onder toezicht van de bezetter, probeerde via instanties zoals de Centralen Crisis Contrôle Dienst (CCD) en de Gemachtigde voor de Prijsbeheersching de distributie en prijzen in de hand te houden om sociale onrust te voorkomen. De verwijzing naar de Distributiewet van 1916 toont aan dat men teruggreep op ervaringen met schaarste uit de mobilisatieperiode van de Eerste Wereldoorlog. De brief illustreert de constante strijd tussen de overheid en handelaren die de mazen in de toenmalige wetgeving opzochten.