E. Kool

Handgeschreven briefkaart of briefje op gelinieerd papier.

* **Inhoud:** De briefschrijver, E. Kool, verzoekt om een onderhoud (gesprek) met de geadresseerde. De reden voor dit verzoek is het verkrijgen van "inligtingen" (inlichtingen). De toon is zeer beleefd en formeel ("uwe Edele"). * **Taalgebruik:** Het document hanteert een wat oudere, formele spelling en zinsbouw (bijv. "Aange zien daar ik", "inligtingen"). * **Identificatie:** De afzender is E. Kool, woonachtig op Plantage Kerklaan 6-hoog (II) in Amsterdam. De toevoeging "pl" staat voor Plantage. * **Administratieve sporen:** Het stempel "M.1940" onderaan suggereert dat het document in 1940 is gearchiveerd of verwerkt. De notitie "m. Sec." rechtsboven zou kunnen verwijzen naar een secretaris of secretaresse die de correspondentie in behandeling heeft genomen.

Briefkaart (adreszijde)

Deze briefkaart dateert uit de vroege periode van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940). De kaart is geadresseerd aan de heer Van der Laan, de toenmalige directeur van de Centrale Markthallen in Amsterdam. Dit was een cruciaal knooppunt voor de voedselvoorziening van de stad. Het adres van de afzender, Plantage Kerklaan 6 II, bevindt zich in de Plantagebuurt, een wijk die destijds een aanzienlijke Joodse bevolking had. De achternaam "Kool" kwam in die tijd veelvuldig voor onder de Joodse bevolking van Amsterdam, wat suggereert dat de afzender mogelijk deel uitmaakte van deze gemeenschap. Opvallend is het gebruikte machinestempel met de tekst "VACANTIE VERSTERKT VERJONGING". Dergelijke stempels werden door de PTT gebruikt voor promotiedoeleinden. In de context van augustus 1940, slechts drie maanden na het begin van de bezetting, wekt de aansporing tot vakantie een wrange indruk, hoewel de normale postdienstverlening in deze fase nog grotendeels doorging.

Doorslag van een officiële brief (mogelijk van een gemeentelijke instantie).

Deze korte zakelijke brief is een reactie op een eerdere correspondentie (een briefkaart) van de heer E. Kool. De afzender, aangeduid als "De Directeur", vraagt de ontvanger om opheldering over het onderwerp waarover deze hem wil spreken. De toon is formeel en bureaucratisch. De codes aan de linker- en rechterzijde ("1/74/2 M." en "vP/HG.") zijn interne dossiernummers of initialen van de opsteller en typist, gebruikelijk in administratieve archieven om zaken terug te kunnen vinden.

Getypte brief (doorslag of archiefkopie).

* **Inhoud:** De directeur reageert op een briefkaart die op 31 augustus (jongstleden) is ontvangen van de heer E. Kool. De directeur vraagt om verduidelijking over het onderwerp waarover de heer Kool hem wenst te spreken. * **Vorm:** Een formele zakelijke brief, getypt op grijsachtig archiefpapier. Het ontbreken van een handtekening en de aanwezigheid van dossiernummers wijzen op een kopie voor het eigen archief. Bovenaan staat met de hand "extra" geschreven. * **Toon:** Strikt zakelijk en ambtelijk. * **Kenmerken:** De brief bevat specifieke administratieve aanduidingen zoals "Wijk 10" en dossiernummers, wat duidt op een strak georganiseerde administratie.

Document

De brief is een formeel verzoek van een marktkoopman, E. Kool, gericht aan de Amsterdamse marktinspectie. De schrijver legt uit dat hij zijn standplaats enkele maanden eerder heeft moeten opgeven vanwege de winterse weersomstandigheden en de "slechte tijd" (waarschijnlijk refererend aan de economische situatie). Nu het voorjaar aanbreekt ("de tijd weer aanbreekt") en hij weer dagelijks de markt op wil, verzoekt hij om zijn vaste standplaats terug te krijgen. Opvallend is dat hij niet per se zijn oude plek (nummer 9) terug wil, maar vraagt om nummer 8, omdat deze al langere tijd onbezet is. Het taalgebruik is beleefd en respectvol, passend bij de tijdgeest voor correspondentie met de overheid. De aantekening linksonder ("f moet zijn Zwanenburgwal") is een administratieve correctie, die aangeeft dat de betreffende standplaatsen formeel niet aan het Waterlooplein maar aan de aangrenzende Zwanenburgwal werden gerekend.

Ambtelijke notitie / intern schrijven betreffende marktplaatsvergunningen.

* **Inhoud:** Het document betreft een verzoek van de heer E. Kool om zijn oude marktplaats aan de Zwanenburgwal in Amsterdam terug te krijgen. * **Besluitvorming:** Uit de tekst blijkt dat Kool op 2 januari 1940 zijn plaats had opgezegd ("bedankt"), maar daarbij nog een schuld van 0,60 gulden had openstaan. Zijn verzoek om direct weer in het bezit te worden gesteld van zijn oude, specifieke plek wordt afgewezen ("kan m.i. niet worden ingewilligd"). * **Procedure:** Wel wordt geadviseerd hem te berichten dat hij zich opnieuw kan laten inschrijven voor een (willekeurige) plaats op de Zwanenburgwal via het hoofdkantoor van de betreffende gemeentelijke dienst. * **Tijdlijn:** De correspondentie loopt van 7 maart 1940 (doorzending) tot 3 april 1940 (eindoordeel/afhandeling).

Dienstbrief (officiële correspondentie).

Deze brief is een zakelijke mededeling van de directeur van een Amsterdamse gemeentelijke dienst aan een marktkoopman, de heer E. Kool. Kool had verzocht om zijn oude standplaats op de markt aan de Zwanenburgwal terug te krijgen. De directeur wijst dit directe verzoek af: de heer Kool moet zich opnieuw officieel laten inschrijven bij het hoofdkantoor. Er wordt echter een voorwaarde gesteld aan deze herinschrijving: Kool heeft nog een schuld openstaan van 0,60 gulden aan achterstallig marktgeld. Dit bedrag moet eerst worden voldaan voordat hij weer in aanmerking komt voor een staanplaats. De toon is strikt bureaucratisch en formeel.

Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen.

Deze brief is een formeel antwoord van een gemeentelijke instantie in Amsterdam aan de heer E. Kool. De kern van de brief is de afwijzing van een verzoek om een specifieke, voorheen bezette marktplaats op de Zwanenburgwal terug te krijgen. Hoewel de heer Kool zich wel opnieuw mag inschrijven voor een (andere) plaats op die markt, wordt hieraan de voorwaarde verbonden dat hij eerst een schuld van 60 cent aan achterstallig marktgeld voldoet. De toon is zakelijk en bureaucratisch, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. De vermelding "Wijk 10" was destijds de gebruikelijke administratieve indeling van de stad.

Proces-verbaal / Politierapport (getypt)

Dit document is een verslag van een opsporingsambtenaar die getuige is van een verdachte handeling. De verdachte, Kist, wordt geobserveerd terwijl hij een bankbiljet van 10 gulden weggooit wanneer hij door de politie wordt benaderd. Kist bekent vervolgens dat hij het geld heeft gestolen uit een gevonden etui op de Centrale Markt. De rechtmatige eigenaar, Asser Kool, wordt geïdentificeerd aan de hand van een toegangskaart in het teruggevonden etui. Kist bekent bovendien dat hij nog in een proeftijd loopt vanwege een eerdere diefstal in maart 1938.

Administratieve lijst van marktkooplieden.

Het document is een handgeschreven lijst van drie personen die vaste standplaatsen innamen op de markt aan de Zwanenburgwal in Amsterdam. De kolommen bevatten respectievelijk het huis- of standplaatsnummer, de naam van de koopman en het soort handel waarvoor zij een vergunning hadden. * **E. Kool (nr. 5):** Handelde in haring en gerookte vis. * **A. Lopes Dias (nr. 10):** Handelde in chocolade en koek. * **C. de Wilde (nr. 12):** Handelde in chocolade en gebak. De lijst is opgesteld in een standaard administratief handschrift. De toevoeging "(Isr.)" achter de titel is een cruciale indicatie voor de historische lading van dit document.

Administratieve lijst voor de voorlopige indeling van marktstandplaatsen.

* **Afkortingen:** * **a. g. F.:** Aardappelen, Groenten en Fruit. * **bl + pltn:** Bloemen en planten. * **stpl.:** Standplaats. * **cl:** Waarschijnlijk een afkorting voor 'sectie' of 'klasse' (mogelijk 'centraal' of 'collectie'). * **M.S:** Een administratieve markering, mogelijk 'Markt-Schipper' of een specifieke statuscode. * **Inhoud:** Het document betreft de logistieke planning van een straatmarkt. Er is veel aandacht voor de exacte positionering ten opzichte van huisnummers en naburige kooplieden (bijv. "naast Cohen de Lara"). * **Mutaties:** De rode inkt en doorhalingen duiden op een werkdocument dat werd bijgewerkt naarmate bezwaren werden ingediend of standplaatsen verschooven (zie de wijzigingen bij de 1e Oosterparkstraat). * **Vervoersmiddelen:** Specifieke vermeldingen van een "3-wieler" en "handkar" geven inzicht in de schaal en mobiliteit van de handelaren.

Ambtelijk verslag/notitie betreffende de toewijzing van marktstandplaatsen.

* **Regulering van de Openbare Ruimte:** Het document toont de actieve bemoeienis van de gemeente en politie met het ordenen van straathandel. Standplaatsen worden tot op de meter nauwkeurig vastgelegd om hinder voor omwonenden en verkeer (zoals de Gemeente-Tram) te beperken. * **Sociaal-Economisch Profiel:** De lijst met namen bevat een aanzienlijk aantal Joodse ondernemers (o.a. Cohen, Aronson, Moscoviter, Zwaaf), wat kenmerkend is voor de bevolkingssamenstelling van Amsterdam-Oost in die periode. Het assortiment (vis, fruit, groente, haring, mierikwortel) weerspiegelt de dagelijkse behoeften van een volksbuurt. * **Ambtelijke Besluitvorming:** Er is sprake van een dwingend beleid: wie de voorgestelde "oplossing" niet accepteert, verliest zijn recht op een standplaats ("want dan is er niets meer"). Er wordt echter ook flexibiliteit geboden bij wegwerkzaamheden. * **Wisselplaatsen:** De introductie van "wisselplaatsen" (A/B) waarbij handelaren wekelijks van plek ruilen, duidt op een poging om de beste locaties eerlijk te verdelen onder de kooplieden.

Briefkaart (voorzijde).

* **Geadresseerde:** De kaart is gericht aan de heer E. Kool. De afkorting "MW." (Mevrouw) is doorgehaald om aan te geven dat de ontvanger een man is. * **Adres:** Het adres is Lepelstraat 84 hs (huis/begane grond) in Amsterdam. De Lepelstraat ligt in de voormalige Joodse buurt van Amsterdam. * **Postale markeringen:** De aanduiding "Frankeering in afrekening" wijst erop dat de afzender een vergunning had om de portokosten periodiek achteraf te verrekenen, wat gebruikelijk was voor grote organisaties of overheidsinstanties. * **Handgeschreven toevoegingen:** Het grote groene cijfer "13" linksboven is waarschijnlijk een later toegevoegd archiefnummer of een sorteerkenmerk. De "Wijk 10" was een indeling voor postbezorging of administratieve wijkindeling in Amsterdam.

Dagrapport van de controleur.

Dit document is een ambtelijk adviesrapport over de toewijzing van schaarse standplaatsen voor straathandel. * **Belangenafweging:** De tekst toont een spanningsveld tussen de behoeften van kleine ondernemers en de openbare orde. De controleur weegt factoren af zoals verkeersveiligheid, hinder voor omwonenden en de specifieke rustbehoefte van het nabijgelegen ziekenhuis. * **Sociaal Aspect:** De beoordeling is niet louter objectief-ruimtelijk; de persoonlijke reputatie van de venter speelt mee. Mej. v. Emrik krijgt een gunstig getuigschrift als "rustige ventster" die "nimmer luidkeels vent", wat in haar voordeel spreekt ondanks eerdere afwijzingen. * **Logistieke Beperkingen:** Het rapport illustreert hoe gedetailleerd de controle op de openbare ruimte was. Zelfs de locatie van een brievenbus of de draaicirkel bij een ziekenhuishek was reden om een vergunning te ontraden.

Handgeschreven register/lijst van personen, adressen en data van inlevering.

* **Doel van het document:** De lijst lijkt een administratieve controlelijst voor het vorderen van goederen. De kolom "d.d. Inlevering" bevat vaak specifieke data, maar ook opmerkingen als "d. Sicherheits pol. ingel." (door Sicherheitspolizei ingeleverd), wat duidt op dwang of inbeslagname door de bezetter. * **Geografische spreiding:** De adressen concentreren zich in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburgerstraat, Lepelstraat, Jodenbreestraat) en de Transvaalbuurt (Tugelaweg, Louis Bothastraat). * **Namen:** Veel typisch Joods-Amsterdamse achternamen (Kool, Koopman, de Hond, Lakmaker, Vischjager). * **Marginalia:** Er zijn diverse potloodnotities die verwijzen naar correspondentie ("volgens brief", "zie no 10/3/28") of wijze van transport ("per post", "per telefoon"). De afkorting "S.P." of "Sicherheits pol." verwijst naar de Duitse veiligheidspolitie. "Diam. B." bij no 122 zou kunnen verwijzen naar de Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB).

Document

- **Structuur:** Het document is ingedeeld in vier kolommen per pagina-helft. De kolom 'S.' verwijst naar een administratieve sectie, vaak alfabetisch geordend (zie groepering bij G, H en J). - **Adressering:** De adressen zijn typisch voor het Amsterdam van de jaren '40, met aanduidingen als 'hs' (huis/begane grond) en Romeinse cijfers (I t/m IV) voor de etages. Veel adressen bevinden zich in de Transvaalbuurt en de oude Jodenbuurt. - **Namen:** De namen zijn overwegend van Joodse origine (bijv. Groenteman, Hakker, de Valencia, Vas Dias, Wurms). - **Wijzigingen:** De doorgehaalde regels wijzen op een 'levende' administratie waarbij mutaties (zoals verhuizing of overlijden) werden verwerkt.

Registerpagina (waarschijnlijk een bevolkingsregister, ledenlijst of woningregister).

* **Handschrift:** Een verzorgd maar snel 'kantoorshandschrift' uit de vroege 20e eeuw. Er is gebruik gemaakt van diakritische tekens zoals de 'ij' met puntjes en de typische 'S' en 'G' uit die periode. * **Structuur:** De pagina is ingericht om mutaties bij te houden. Veel namen komen op beide pagina's voor, maar met verschillende adressen. Dit suggereert dat de linker- en rechterpagina mogelijk een "oude" en "nieuwe" situatie weergeven, of een alfabetische index versus een geografische ordening. * **Afkortingen:** Er wordt veel gebruik gemaakt van 'idem' om herhaling van achternamen of straten aan te duiden. Verdiepingen worden aangegeven met Romeinse cijfers (I, II, III, IV) en de toevoeging 'h' voor 'huis' (begane grond). * **Correcties:** Er zijn diverse doorhalingen zichtbaar, wat duidt op een levend administratief document waarbij bewoners verhuisden of gegevens werden geactualiseerd.

**<u>U I T S L A G .</u>** **---------** **<u>KOOL</u>**

Div. bylagen (w.o. teek).

# TRANSCRIPTIE Terrein E. (vervolg)

- 3 -

# TRANSCRIPTIE Rb.V.V.O. -2- <u>Circ.No.294/'42 dd. 3 Juli '42.</u> <u>GOED</u> <u>AFWIJKEND</u> <u>ROODE KOOL</u> per 100 kg. f. 8.-- f. 6.40 <u>SAVOYE KOOL</u> " 100 " " 7.50 ...