Ambtsbrief / circulaire betreffende marktregulering tijdens de bezettingsjaren. 5 mei 1941 Getekend met initialen "W. L. M." (waarschijnlijk een functionaris van de prijsbeheersing of lokale overheid). onderwerp:
Prijsregeling
voor de groenten

Arnhem, 5/5 - 1941
W. L. M.

Hiermede heb ik de eer U het volgende te berichten.

Door den Secretaris-Generaal van het Departement van Landbouw en Visscherij worden, in overleg met den Gemachtigde voor de Prijzen, maximumprijzen vastgesteld voor die soorten van groenten, die voor import in aanmerking komen, of die in bepaalde tijden van het jaar zóó gewild zijn in het binnenland, dat daardoor het gevaar zou ontstaan, dat die prijzen door het geringe aanbod en de groote vraag, zoodanig zouden stijgen, dat het overgroote deel van het Nederlandsche publiek deze prijzen niet zou kunnen betalen. De bovenbedoelde maximumprijzen gelden op alle veilingen in ons land, waar alle tuinbouwproducten, sedert vandaag, moeten worden aangevoerd. Tot nu toe gold nl. de veilingsplicht nog niet voor de zgn. markttuinders uit de omgeving van Amsterdam, die hun producten op de Centrale Markt aan den kleinhandel rechtstreeks plachten te verkoopen. Zoovals ik U echter reeds mondeling mededeelde, zijn deze tuinders met ingang van heden verplicht, al hunne producten op de op de Centrale Markt gevestigde veiling aan te voeren.

Hieromtrent zal ik U een dezer dagen [onderzijde tekst afgebroken] * Taal en Stijl: Het document is geschreven in de formele ambtelijke stijl van de vroege jaren '40 (bijv. "den Secretaris-Generaal", "Nederlandsche publiek"). Er is een kleine verschrijving in de tekst: "op de op de".
* Kernboodschap: De overheid voert striktere prijscontroles en een verplichte veilinggang in voor groenten. Dit is bedoeld om prijsopdrijving door schaarste (marktwerking van vraag en aanbod) tegen te gaan.
* Bestuurlijke ingreep: De brief benadrukt de centrale rol van het Departement van Landbouw en de 'Gemachtigde voor de Prijzen'. Een belangrijke wijziging is het opheffen van de uitzonderingspositie van de Amsterdamse markttuinders; zij mogen niet langer direct aan de kleinhandel verkopen, maar moeten verplicht via de veiling werken. Dit stelde de overheid in staat om de voedselstroom en de prijzen beter te controleren. Dit document stamt uit mei 1941, een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode nam de schaarste aan goederen en voedsel toe. De bezetter en de Nederlandse bureaucratie (onder toezicht) voerden een strak distributiestelsel en prijsbeheersing in om de inflatie en de zwarte handel te beteugelen en de voedselvoorziening voor het grote publiek (en de export naar Duitsland) te garanderen.

De "Gemachtigde voor de Prijzen" was een specifieke functie die in 1940 werd ingesteld om toezicht te houden op de prijsvorming. De verplichte veilinggang voor tuinders was een essentieel instrument voor de overheid om de totale productie in kaart te brengen en prijsafspraken te kunnen handhaven. De brief laat zien hoe lokale uitzonderingen (zoals die voor de Amsterdamse regio) werden weggewerkt ten gunste van een centraal geleide economie.