Officieel rapport van een controleur. Een controleur van de dienst Marktwezen. Den Heer Bedrijfschef van het Marktwezen. № 37/12/3 M.1941 1/3
R A P P O R T

Ingevolge Uw opdracht en naar aanleiding van een anoniem schrijven d.d. 27 Februari 1941, waarin wordt medegedeeld, dat J.F. Domker, aardappelen en groentenwinkelier, gevestigd Ooievaarsweg 10 alhier, aardappelen zou betrekken van een boer uit de Beemster, heb ik, ondergeteekende controleur, een onderzoek ingesteld, waarbij mij het volgende is gebleken.
Donker is aangeslotene bij de Stichting "Centraal Belang" onder Nol1410 en heeft volgens de aanteekening in zijn boekje een toewijzing van 65 H.L aardappelen per week hetgeen zeer hoog is naar verhouding van andere aardappelen en groentenwinkeliers. Donker verklaarde mij dat hem deze toewi wijzing is versterkt op grond van het feit, dat hij ook voor dat Centraal Belang regelend optrad, een bijzonder groote omzet van aardappelen had.
Voorts dat hij geen aardappelen betrok van iemand buiten de Centrale Markt om. Hij vertoonde mij een bon van de Aardappelen Combinatie, waaruit bleek, dat hem op 17 Februari 1941 33 H.L. blauwe aardappelen waren geleverd, welke hij had ontvangen aan de Motorkade in het stadsdeel Noord alhier.
Verschillende in Noord gevestigde gardappelen en groentenwinkeliers, die ik naar aanleiding van bedoeld schrijven nog heb gehoord, verklaarde mij niets van een klacht te ~~wke~~ weten. Wel was het ook hen opgevallen, dat Donke zooveel goede winteraardappelen had, doch iets positiefs hieromtrent konden zij mij niet verklaren. Wie de schrijver van de klacht is heb ik niet kunne nagaan.

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

Amsterdam 5 Maart 1941
Controleur,

[Handtekening links]
[Handtekening rechts: J. Ulthuis]

[Handgeschreven in rood onder de linker handtekening:]
Bekend dhr Ph. Brouwer
met klacht op de hoogte
gesteld
5-3-'41
[paraaf]

[Handgeschreven in blauw rechtsonder:]
opb. 18/6/41 [paraaf] * Inhoud: Het rapport handelt over een onderzoek naar J.F. Domker (verderop in de tekst 'Donker' genoemd), een winkelier uit Amsterdam-Noord. Een anonieme briefschrijver beschuldigde hem ervan aardappelen buiten de officiële kanalen om (uit de Beemster) in te kopen. De controleur stelt vast dat Domker inderdaad een opvallend hoge toewijzing heeft, maar dat hij hiervoor legale bewijzen (bonnen) kan overleggen. De hoge toewijzing wordt verklaard door zijn functie bij de Stichting "Centraal Belang".
* Taal en Stijl: Formeel ambtelijk taalgebruik ("Ingevolge Uw opdracht", "alhier"). Er staan enkele typfouten in het origineel, zoals "toewi wijzing" (herhaling bij regelovergang), "gardappelen" in plaats van aardappelen, "Donke" in plaats van Donker, en "kunne" in plaats van kunnen.
* Juridische/Administratieve aspecten: Het document toont de werking van de distributiestelsels en de controle daarop tijdens de bezettingsjaren. Het systeem rustte deels op de controle van "boekjes" en "toewijzingen". De anonieme verklikking was een veelvoorkomend verschijnsel in deze periode. * Historische context: Het document dateert van maart 1941, kort na de Februari-staking. De Duitse bezetter had de controle over de voedselvoorziening in Nederland volledig overgenomen om schaarste te beheersen en de zwarte handel te bestrijden.
* Geografie: De Ooievaarsweg en de Motorkade bevinden zich in Amsterdam-Noord. De genoemde "Beemster" is een nabijgelegen landbouwgebied dat bekend stond om zijn aardappelteelt.
* Instellingen:
* Het Marktwezen: Een gemeentelijke dienst die toezicht hield op de handel in levensmiddelen.
* Stichting "Centraal Belang": Een organisatie die in de oorlogstijd een rol speelde in de ordening van de handel.
* Aardappelen Combinatie: De centrale organisatie belast met de groothandel en distributie van aardappelen onder streng overheidstoezicht.
* Maatschappelijke betekenis: Dit rapport illustreert de sfeer van wantrouwen en sociale controle. Winkeliers hielden elkaar nauwlettend in de gaten ("het was ook hen opgevallen"), en anonieme beschuldigingen leidden direct tot officieel onderzoek door inspecteurs.