Getypte brief / ambtelijk memorandum. 22 november 1941. Vermoedelijk een ambtenaar of directeur van de Centrale Markt Amsterdam (gezien de inhoud en de aanhef). D/G.

37/57/9 M

22 November 1941.

Verdeelingssysteem stapel-
producten op de Centrale
Markt.
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

Hiermede heb ik de eer het volgende te Uwer kennis te brengen.
Zooals U bekend is, worden momenteel van Gemeentewege (door de heeren Van Meurs, Smeets en ondergeteekende) met de Combinatie van groothandelaren, die ook den afgeloopen winter den opslag voor de Gemeente van eenige stapelproducten heeft verzorgd, onderhandelingen gevoerd over den winteropslag van deze producten voor den aanstaanden winter. Daarbij is door den heer W.F.Dykstra, leider der Combinatie, medegedeeld, dat de deelnemende grossiers aan de voor de Gemeente tijdens een eventueele vorstperiode te reserveeren stapelgroente, zich voorstellen deze producten te zyner tyd gecentraliseerd te verkoopen. Dit heeft ten doel om zooveel mogelyk te voorkomen, dat bedoelde producten, waarnaar, omdat het stapelproducten zijn, eventueel zeer groote vraag bij het publiek zou kunnen ontstaan, tegen te hoogen prys worden verkocht en om tevens te bereiken, dat deze groenten op zoo goed mogelyke wyze onder de kleinhandelaren worden verdeeld.

Intusschen is het gebleken, dat de groothandel zich niet zelfstandig op de diverse veilingen in het land van de betreffende producten kan voorzien, doch dat hierby gebruik moet worden gemaakt van het zoogenaamde Bureau Velders, onderdeel van de Groenten- en Fruitcentrale te Den Haag. Deze maatregel is getroffen om te voorkomen, zooals in den afgeloopen winter in verschillende Gemeenten is geschied, dat een te grooter opslag in verhouding tot de grootte der bevolking, oorzaak is geworden van belangryke verliezen aan voedsel.

De Combinatie van groothandelaren verwacht voorts, dat ook de aanvoeren van stapelproducten voor de directe dagelyksche behoefte op de veilingen in het land zoo gering zullen zijn, dat men niet in staat zal zijn om zoodanige hoeveelheden aan te koopen, dat men hiermede de bevolking van Amsterdam zal kunnen voorzien. In besprekingen dezerzyds respectievelyk op 7 en 27 October jl. met den heer Valstar werd door dezen reeds toegezegd, dat zoo noodig maatregelen zouden worden getroffen om hierin te voorzien. Het Bureau Velders heeft zich thans bereid verklaard, wanneer zich deze situatie zou voordoen, hare medewerking te verleenen, in dien zin, dat de betreffende pro- * Taal en Spelling: Het document is geschreven in het Nederlands van de jaren '40, met de destijds gangbare spelling (bijv. "zooals", "aanstaanden", "hoogere"). Opvallend is het gebruik van de letter 'y' (soms met puntjes als ÿ getypt) in plaats van 'ij' in woorden als mogelyk, prys, wyze en dagelyksche, wat typerend was voor veel schrijfmachines uit die tijd.
* Inhoud: De kern van de brief betreft de voedselvoorziening in Amsterdam tijdens de oorlogswinter. Men probeert de distributie van "stapelproducten" (essentiële groenten zoals aardappelen, kolen, uien) te centraliseren om prijsopdrijving en woekerhandel tijdens vorstperiodes te voorkomen.
* Organisatie: Er is sprake van een samenwerking tussen de gemeente en de "Combinatie van groothandelaren" onder leiding van W.F. Dykstra. Daarnaast speelt het "Bureau Velders" (onderdeel van de landelijke Groenten- en Fruitcentrale) een cruciale rol als controlerend orgaan om voedselverspilling door te grote lokale voorraden elders tegen te gaan.
* Toon: De toon is uiterst formeel en ambtelijk ("Hiermede heb ik de eer..."). * Historische context: Het document dateert van november 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode steeds nijpender. Het systeem van rantsoenering en centrale distributie was volledig van kracht onder auspiciën van de bezetter, hoewel uitgevoerd door het Nederlandse ambtenarenapparaat.
* Voedselschaarste: De angst voor tekorten ("aanvoeren... zoo gering zullen zijn") en de noodzaak voor "maatregelen" om de bevolking van Amsterdam te kunnen voeden, wijzen op de precaire situatie. De winter van 1941-1942 was bovendien een zeer strenge winter, wat de vrees voor bevroren transporten en onbereikbare veilingen (de "vorstperiode" genoemd in de brief) rechtvaardigde.
* Bureau Velders: Dit was een specifiek onderdeel van de distributieorganisatie belast met de inkoop en toewijzing van groenten en fruit op landelijk niveau om een eerlijke verdeling tussen steden te waarborgen.