12 november 1941. Bureau tot Regeling van den Aankoop van Groenten en Fruit voor Defensie, Afd. Directie (No. 8421), 's-Gravenhage. De Heer Secretaris van de Commissie voor Grossiers in grove groenten, Jan Haringstraat 23, Amsterdam. -3-

BUREAU TOT REGELING VAN DEN AANKOOP VAN GROENTEN EN FRUIT VOOR DEFENSIE.

's-Gravenhage, 12 November 1941.
Surinamestraat 18.

Afd.Directie
No.8421.

Den Heer Secretaris van de Commissie
voor Grossiers in grove groenten,
Jan Haringstraat 23,
A m s t e r d a m.

Mynheer,

Met referte aan Uw schryven van 10 November j.l. deelen wy U mede, dat er onzerzyds geen enkel bezwaar zou bestaan tegen levering aan Uw Commissie, ware het niet, dat ons van hoogerhand de eisch gesteld wordt, dat wy alleen groote hoeveelheden groenten aan openbare instellingen mogen leveren.
Wy verzoeken U derhalve met het Gemeentebestuur deze kwestie te bespreken en te trachten van dit Bestuur een garantieverklaring of iets dergelyks te verkrygen, waarna wy bereid zyn aan U te leveren en te factureeren.
In afwachting van Uw berichten, teekenen wy,

hoogachtend,
Bureau tot regeling van den aankoop
van groenten en fruit,
w.g. onleesbaar.

De heer Van Meurs zegt, dat de Gemeente dezen brief zonder bezwaar kan bevestigen.
Is volkomen in overeenstemming met de bedoeling.
De Directeur wyst echter op het plan Dykstra tot gecentraliseerden verkoop ook van den gewonen handel in stapelproducten, welk plan den winteropslag doorkruist.
De heer Dykstra schetst zyn plan.
Plan voor afgifte van stapelgroente, die niet voor opslag geschikt zyn en daarom direct worden uitgegeven aan den kleinhandel.
De goederen worden ons toegezonden door bureau Velders.
De goederen worden ontvangen en uitgegeven door de Grossierscombinatie Amsterdam; het risico wordt gedragen door en de winst wordt verdeeld aan de leden der combinatie naar verhouding van het aantal punten, dat elk der leden heeft.
Het aantal punten wordt bepaald - behoudens enkele wyzigingen - naar het bedrag, waarvoor men vorig seizoen heeft deelgenomen.
De goederen zullen worden uitgegeven op bons aan de winkeliers tegen betaling.
Afgifte van de bons, ontvangst van het geld en de boekhouding zal worden opgedragen aan de Nederlandsche Middenstandsbank.
De goederen worden afgegeven aan de winkeliers direct na aankomst vanuit wagon of schip.
Voor de afgifte der goederen zullen bekwame menschen moeten worden aangesteld.
De contrôle op de afgifte berust by de aangestelde mannen en by de boekhouding.
De algemeene verantwoordelykheid berust by de commissie van uitvoering.
Adres voor correspondentie: F.Draaisma
Adres voor geldzaken: G.Kramer
Commissie van uitvoering:
W.F.Dykstra
F.Draaisma
P.Bood
G.Kramer.

Voorop moet staan, dat de goederen ten goede moeten komen aan de Amsterdamsche bevolking. Spreker memoreert, dat op grond van het contract winteropslag verleden jaar van gemeentewege contrôle op de pryzen kon worden uitgeoefend. * Taal en Spelling: Het document is geschreven in het Nederlands van de vroege jaren '40, gekenmerkt door de spelling met 'y' in plaats van 'ij' (schryven, onzerzyds, dergelyks, wyzigingen) en de verouderde naamvallen en verbuigingen (den aankoop, den gewonen handel, dezen brief).
* Bureaucratische Structuur: De brief toont de complexe hiërarchie van de voedselvoorziening tijdens de bezetting. Het "Bureau voor Defensie" (een eufemisme voor de Duitse oorlogsbehoeften en de door hen gecontroleerde rijksbureaus) stelt strenge eisen ("van hoogerhand"). Er is sprake van een spanningsveld tussen de centrale overheid in Den Haag en de lokale uitvoering in Amsterdam.
* Distributiesysteem: Het "Plan Dykstra" beschrijft een rigide, gecentraliseerd systeem voor de distributie van "stapelgroente" (zoals kool of wortelen) die niet geschikt is voor langdurige opslag. Opvallend is het gebruik van een puntensysteem voor winstverdeling onder grossiers en de rol van de Nederlandsche Middenstandsbank voor de financiële afwikkeling en couponbeheer.
* Controle: De nadruk ligt op controle ("contrôle op de afgifte", "contrôle op de pryzen"). Dit wijst op een angst voor de zwarte markt en de noodzaak om de schaarse middelen eerlijk (of volgens de regels van de bezetter) te verdelen.
* Belangen: Er is een duidelijke frictie tussen de "Directeur" (die vreest dat de winteropslag in gevaar komt) en Dykstra (die direct wil distribueren). De slotzin benadrukt het belang voor de Amsterdamse bevolking, wat in 1941, met toenemende schaarste, een cruciaal politiek punt was. Dit document stamt uit november 1941, anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening was in deze periode volledig ondergeschikt gemaakt aan het Duitse apparaat via de Rijksbureaus.

In 1941 werd de schaarste nijpender en werd het distributiestelsel steeds fijnmaziger. "Grof groenten" (zoals kool, uien en wortelen) waren essentieel volksvoedsel. Het bureau in Den Haag, hoewel het "voor Defensie" heette, hield zich bezig met de strategische inkoop en verdeling van voedsel, waarbij vaak een groot deel naar Duitsland ging, terwijl de rest streng gerantsoeneerd aan de Nederlandse bevolking werd geleverd.

De discussie in dit document weerspiegelt de pogingen van lokale Amsterdamse handelaren en de gemeente om binnen de knellende kaders van de bezetter de lokale bevolking nog van verse producten te voorzien, terwijl de centrale overheid prioriteit gaf aan opslag en grootschalige leveringen aan instellingen. Het Plan Dykstra is een voorbeeld van "oorlogseconomie": het uitschakelen van de vrije markt ten gunste van een door de staat gecontroleerde distributieketen.