Notities/Notulen van een bespreking. 13 november 1941. N o t i t i e s van een bespreking op 13 November 1941 van den directeur van het Marktwezen, den heer C.F.Sima, den directeur van den Centralen Dienst voor de Levensmiddelenvoorziening, den heer J.Smeets, den Gemeentelijke Adviseur voor voedings- en distributie-aangelegenheden, den heer F.van Heurs, den bedrijfschef van de Centrale Markt, den heer J.Broerse met de grossiers der Centrale Markt, de heeren Dijkstra, Draaisma en Kramer. Secretaris: den heer H.A.van Duinhoven.

O n d e r w e r p : winteropslag 1941/1942.

De Directeur memoreert, dat in het bekende contract van den vorigen winter een bepaling was opgenomen inzake de bepaling der prijzen van de opgeslagen producten. Thans heeft de heer Dijkstra een plan ontworpen om te komen tot een gecentraliseerden verkoop der opgeslagen goederen; een en ander om te komen tot een juiste verdeeling onder de kleinhandelaren en te voorkomen, dat de producten boven de vastgestelde maximumprijzen zullen worden verkocht. Het is gewenscht, in verband met het af te sluiten contract, dit plan thans in behandeling te nemen.

De heer Dijkstra deelt mede, dat hij een bespreking heeft gevoerd met het Bureau Volders inzake de mogelijkheid tot het verkrijgen van artikelen voor den winteropslag. Toevalligerwijze was de heer Valstar hierbij tegenwoordig. Het plan tot gecentraliseerden verkoop werd zeer toegejuicht. Hierbij is in de eerste plaats gebleken, waarvoor de handel reeds vreesde, dat dit Bureau een dure commissionnair belooft te worden. Men dacht ongeveer ƒ 30,- per wagon voor administratiekosten in rekening te brengen. De handel heeft het Bureau echter noodig, omdat anders is te vreezen, dat Amsterdam niet over voldoende artikelen, van een kwaliteit, welke voor langeren opslag geschikt is, de beschikking zal kunnen verkrijgen.
Tevens is gebleken, dat de artikelen, welke voor directe consumptie noodig zijn, door den handel slechts via het Bureau Volders in voldoende mate te verkrijgen zullen zijn.
Spreker heeft er echter op aangedrongen om, wat den winteropslag betreft, slechts producten beschikbaar te stellen, van een zoodanige kwaliteit, dat de houdbaarheid absoluut vaststaat. Dat beteekent derhalve, dat rapen uit Friesland moeten worden geleverd en wortelen en uien uit Zeeland. De heer Valders heeft ten deze alle medewerking toegezegd en verzekerd, dat de producten, die voor den winteropslag moeten dienen, beschikbaar zullen zijn vóór het tijdstip, dat ze moeten zijn opgeslagen (15 December).
Het kistenvraagstuk heeft groote zorgen gebaard in verband met de schaarschte op dit gebied. Er is thans echter een aanbieding van de Veiling Utrecht om 15.000 kisten in huur te geven tegen ƒ 1,- statiegeld en een huurprijs van ƒ 0,15 per kist. Het transport moet dan door de Grossierscombinatie geschieden. Hieraan zijn derhalve groote kosten verbonden. Zonder kisten is echter een goede bewaring van wortelen en uien niet mogelijk.
De uien zullen in de emballageloods worden opgeslagen; deze loods is aan alle zijden echter open, zoodat de Combinatie voor bewaking zal moeten zorgdragen. Kosten geraand op ƒ 0,40 per uur - ƒ 9,60 per dag, is voor 2 maanden ± ƒ 600,-. Bovendien wijst de Combinatie op het volgende. In het algemeen zijn de maximumprijzen juist gecalculeerd, doch er is in geen enkel opzicht rekening gehouden met risico's bij bewaring, zoodat de handel bij de gestelde winstmarges, deze risico's beslist niet voor hare rekening kan nemen. Ook in dit opzicht ligt de verhouding derhalve anders dan verleden jaar, toen de handel nog niet zoo was gebonden aan de prijzen.
De Combinatie is uiteindelijk gekomen tot het opstellen van het hieronder opgenomen raam van onkosten, welke ten laste van de Gemeente zullen moeten komen, waarbij de bedragen nog niet konden worden vermeld.

Men stelt zich voor, dat moet worden opgeslagen:
25 x 10.000 kg rapen (in drie tjalken)
15 x 10.000 kg wortelen (in kisten, in luchtige vorstvrye pakhuizen)
10 x 10.000 kg uien Het document werpt licht op de logistieke en economische uitdagingen van de voedselvoorziening in oorlogstijd. Enkele kernpunten:

• Regulering en Controle: Er is een duidelijke verschuiving naar centralisatie ("gecentraliseerden verkoop") om woekerprijzen (verkoop boven de maximumprijs) en scheve distributie te voorkomen.
• Schaarschte: Het document vermeldt expliciet een "kistenvraagstuk". Verpakkingsmateriaal en transportmiddelen waren schaars, wat de overheid dwong tot dure huurovereenkomsten (zoals met Veiling Utrecht).
• Risicobeheer: De grossiers ("de Combinatie") weigeren de risico's van bederf tijdens de opslag te dragen, omdat de winstmarges door de overheid zijn vastgelegd en te krap zijn om verliezen op te vangen. Zij leggen deze kosten neer bij de Gemeente.
• Kwaliteit en Herkomst: Er wordt specifiek gekozen voor producten met de beste houdbaarheid: rapen uit Friesland en wortelen/uien uit Zeeland. Deze bespreking vond plaats in november 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode steeds nijpender. Hoewel de beruchte Hongerwinter nog jaren weg was, was de distributie van levensmiddelen al volledig onder controle van de overheid (het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening).

De genoemde "Centrale Markt" verwijst naar de markt in Amsterdam (Jan van Galenstraat). "Bureau Volders" en de genoemde personen (zoals Valstar) waren belangrijke spelers in de tuinbouwsector en de ambtelijke controle daarop. Het gebruik van "tjalken" (historische zeilschepen) voor de opslag van 250.000 kg rapen illustreert het gebruik van alle beschikbare middelen voor drijvende opslagruimte in de grachten of havens.