Getypte ambtelijke brief/memorandum. 22 november 1941. Onbekend (ondergetekende, lid van een gemeentelijke commissie, mogelijk Amsterdam). [Handgeschreven: M. Parent(?)]
[Handgeschreven: Verzonden 22/11]
D/G.
37/57/9 M
22 November 1941.

Verdeelingssysteem stapel-
producten op de Centrale
Markt.
den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r.

Hiermede heb ik de eer het volgende te Uwer kennis te brengen.
Zooals U bekend is, worden momenteel van Gemeentewege (door de heeren Van Meurs, Smeets en ondergetekende) met de Combinatie van groothandelaren, die ook den afgeloopen winter den opslag voor de Gemeente van eenige stapelproducten heeft verzorgd, onderhandelingen gevoerd over den winteropslag van deze producten voor den aanstaanden winter. Daarbij is door den heer W.F. Dykstra, leider der Combinatie, medegedeeld, dat de deelnemende grossiers aan de voor de Gemeente tijdens een eventueele vorstperiode te reserveeren stapelgroente, zich voorstellen deze producten te zyner tyd gecentraliseerd te verkoopen. Dit heeft ten doel om zooveel mogelyk te voorkomen, dat bedoelde producten, waarnaar, omdat het stapelproducten zyn, eventueel zeer groote vraag by het publiek zou kunnen ontstaan, tegen te hoogen prys worden verkocht en om tevens te bereiken, dat deze groenten op zoo goed mogelyke wyze onder de kleinhandelaren worden verdeeld.

Intusschen is het gebleken, dat de groothandel zich niet zelfstandig op de diverse veilingen in het land van de betreffende producten kan voorzien, doch dat hierby gebruik moet worden gemaakt van het zoogenaamde Bureau Velders, onderdeel van de Groenten- en Fruitcentrale te Den Haag. Deze maatregel is getroffen om te voorkomen, zooals in den afgeloopen winter in verschillende Gemeenten is geschied, dat een te groote opslag in verhouding tot de grootte der bevolking, oorzaak is geworden van belangryke verliezen aan voedsel.

De Combinatie van groothandelaren verwacht voorts, dat ook de aanvoeren van stapelproducten voor de directe dagelyksche behoefte op de veilingen in het land zoo gering zullen zyn, dat men niet in staat zal zyn om zoodanige hoeveelheden aan te koopen, dat men hiermede de bevolking van Amsterdam zal kunnen voorzien. In besprekingen dezerzyds respectievelyk op 7 en 27 October jl. met den heer Valstar werd door dezen reeds toegezegd, dat zoo noodig maatregelen zouden worden getroffen om hierin te voorzien. Het Bureau Velders heeft zich thans bereid verklaard, wanneer zich deze situatie zou voordoen, hare medewerking te verleenen, in dien zin, dat de betreffende pro- In dit document rapporteert een ambtenaar aan de Wethouder voor Levensmiddelen over de voortgang van de voedselvoorziening voor de komende winter. De kernpunten zijn:

1. Centralisatie van verkoop: Een groep groothandelaren ("de Combinatie") stelt voor om de verkoop van wintervoorraden (stapelgroenten zoals aardappelen, kolen, etc.) centraal te regelen. Dit moet prijsopdrijving bij schaarste (vorstperiodes) voorkomen en zorgen voor een eerlijke verdeling onder winkeliers.
2. Overheidscontrole: De groothandel kan niet meer vrij inkopen op veilingen, maar moet werken via "Bureau Velders" in Den Haag. Dit is een maatregel om landelijke voorraden beter te beheren en voedselverspilling door te grote lokale voorraden (zoals de vorige winter gebeurde) te voorkomen.
3. Dreigende tekorten: Er is grote zorg dat de normale aanvoer op veilingen onvoldoende zal zijn voor de dagelijkse behoeften van de Amsterdamse bevolking. Er zijn afspraken gemaakt met Bureau Velders en de heer Valstar (een prominente figuur in de toenmalige tuinbouwsector) om in te grijpen als de tekorten te groot worden.

De toon van de brief is zakelijk en procedureel, maar ademt de spanning uit van een stad die zich voorbereidt op een winter met ernstige schaarste. Dit document stamt uit november 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De context van de oorlog is cruciaal voor het begrip:

• Schaarste en Distributie: In 1941 was het distributiesysteem al volledig in werking. De overheid (onder toezicht van de bezetter) probeerde de voedselstroom strikt te beheersen om tekorten te managen en de zwarte markt tegen te gaan. De "Groenten- en Fruitcentrale" en "Bureau Velders" waren instrumenten van deze gecentraliseerde economie.
• Winterhulp en Voorraad: De referentie naar de "afgeloopen winter" verwijst naar de winter van 1940-1941, de eerste oorlogswinter. De overheid wilde de fouten van die winter (verlies van voedsel door slechte opslag) niet herhalen.
• Amsterdam: De stad was voor haar voedsel volledig afhankelijk van de aanvoer uit de rest van het land. De vrees dat Amsterdam niet genoeg zou krijgen op de vrije veilingen was reëel, aangezien transport en productie steeds meer onder druk kwamen te staan door de behoeften van de Duitse bezettingsmacht.