Verslag van een bespreking (getypt met handgeschreven kanttekening). 19 november 1941. Bespreking op 19 November 1941 van den Directeur van het Markt-wezen, den heer J.Sieburgh, H.A.van Duinhoven met den heer Mr. Brandenhorst van het Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen.

De heer Brandenhorst deelt mede, ervan op de hoogte te zijn, dat het Bureau Valstar/Velders momenteel bezig is met het verzorgen van den opslag van bepaalde stapelproducten voor den a.s. winter, als reserve voor een eventueele vorstperiode. De grossiers zijn daarbij ingeschakeld, doch hoe wordt de positie van de grossiers ten deze?
Het is dringend noodig, dat de betreffende producten op doelmatige wijze en tegen de daarvoor gestelde maximumprijzen onder den kleinhandel worden verdeeld. De laatste weken zijn omtrent wijze van verdeeling en maximumprijzen door den kleinhandel vele klachten aan het adres van den groothandel gericht.
Spreker memoreert, dat de veilingprijzen momenteel vrijwel geheel onder contrôle zijn gesteld. Met de grossiersprijzen is dit echter nog lang niet het geval! Kan derhalve de verdeeling der grossiers beter in de hand worden verkregen, waardoor contrôle op de prijzen ook mogelijk wordt?

De Directeur geeft een uiteenzetting van de regeling te Amsterdam in de maand Augustus tijdens de schaarste van bepaalde groentesoorten. Heeft toen zeer bevredigend gewerkt.
Ten aanzien van de positie der stapelproducten is de verwachting dat er voldoende aanvoer zal zijn, doch anderzijds kan worden aangenomen, dat de vraag zeer groot zal worden. Het publiek heeft op dit punt nu eenmaal een zekere angst en men kan verwachten, dat er in groote mate zal worden opgeslagen, indien dat mogelijk is, waardoor een prijsopdrijving zal ontstaan.
De bonafide groothandel der Centrale Markt heeft een open oog voor de onderhavige aangelegenheid en heeft daarom het initiatief genomen om voor de geheele komende winterperiode (dus niet alleen voor de voor de Gemeente te reserveeren producten) den verkoop van stapelproducten gecentraliseerd te doen plaatsvinden. Hiertoe zullen verdeellijsten worden opgemaakt, waarbij iedere kleinhandelaar een toewijzing ontvangt naar rato van zijn toewijzing voor aardappelen. Hierdoor wordt een basis verkregen, waarop iedere kleinhandelaar naar billijkheid en voor een hoeveelheid, waarop hij recht heeft, kan worden toegewezen.
De verkoop zal plaatsvinden met bons, welke door de Nederlandsche Middenstandsbank voor de deelnemende grossiers zullen worden verkocht. Hiermede is een volkomen neutrale instantie ingeschakeld, waardoor handhaving van de maximumprijzen bij voorbaat is verzekerd. Met de door hem gekochte bon gaat de kleinhandelaar naar den op de Centrale Markt gevestigden grossier en ontvangt daar de door hem gekochte hoeveelheid stapelproducten.
De kleinhandel is met dit plan zeer ingenomen; de heer Valstar heeft eveneens zijn ingenomenheid reeds doen blijken, terwijl de Gemeente terzake alle medewerking zal verleenen en zoo noodig sancties zal toepassen (uitsluiting van de Centrale Markt, wanneer onregelmatigheden zouden worden gepleegd, wegens het verstoren van de orde op de Centrale Markt).

De heer Brandenhorst juicht de ontworpen regeling toe en zal trachten te bevorderen, dat een dergelijk stelsel ook in de andere groote Gemeenten wordt gevolgd. De heer Brandenhorst verzoekt toezending van het plan Amsterdam en deelt mede, dat hij ~~xxxx~~ Dinsdag 25 November a.s. te 8.30 uur v.m. de Centrale Markt gaarne wil bezoeken.

[Handgeschreven onderaan:]
geborgen in map
winteropslag
1941 / 1942 * Kernproblematiek: In de tweede winter van de Duitse bezetting is er grote schaarste en angst onder de bevolking voor voedseltekorten. De overheid probeert prijsopdrijving en hamsteren te voorkomen door strikte regulering.
* Distributiesysteem: Er wordt een nieuw systeem voorgesteld waarbij de verkoop van stapelproducten (voornamelijk aardappelen) gecentraliseerd wordt op de Centrale Markt. Door de inschakeling van de Nederlandsche Middenstandsbank voor de verkoop van 'bons' (vouchers) probeert men de groothandel te omzeilen als prijsbepaler, waardoor fraude met maximumprijzen bemoeilijkt wordt.
* Handhaving: Het document toont een harde lijn aan: grossiers die zich niet aan de regels houden, riskeren uitsluiting van de markt, wat in feite een beroepsverbod betekende.
* Samenwerking: Er is sprake van nauwe coördinatie tussen het Amsterdamse marktwezen en het nationale prijsbeheersingsorgaan (Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen). Dit document stamt uit november 1941, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds problematischer werd. Stapelproducten zoals aardappelen en kolen waren essentieel om de winter door te komen. De bezetter en de Nederlandse administratie voerden een geleide economie in om sociale onrust door honger te beperken en de zwarte markt in te dammen. Het Bureau van den Gemachtigde voor de Prijzen speelde hierin een centrale rol; zij moesten toezien op de naleving van de officieel vastgestelde prijzen. Het vermelde "Bureau Valstar" verwijst naar de organisatie van de bekende fruit- en groentehandelaar die door de autoriteiten was ingeschakeld voor de centrale inkoop en opslag.