Verklaring / Proces-verbaal van bevindingen. Nº 46A / 101 / 3 M. 19 41 24/11

Verklaring

Op 22 Nov. 1941 werd mij Frederik de Vries Controleur bij het Marktwezen te Amsterdam tevens onbezoldigd veldwachter, in verband met de ernstige verstoring der goede orde op 21 Nov. 1941 in de Gemeentelijke Visafslag te Amsterdam, gepleegd door W. Botter en zijne Echtgenoote M. Botter-Jansen, het volgende ~~telefonisch~~ medegedeeld door den Chef Afslager Stam verklaarde mij daaromtrent het navolgende: zie rapport van 21.11.41.

Op 21.11.’41 bevond ik mij in de Afslag en verdeelde daar de binnengebrachte visch. Ik had opdracht een kist stockvisch of 2 kisten andere visch per persoon toe te wijzen. Hierdoor ontstond eenig gemopper onder de aanwezig zijnde kooplieden. Hierdoor bemoeiden W. Botter en zijne Echtgenoote M. Botter-Jansen zich met deze regeling, zoodat een alles in opstand kwam. Daar ik zoo niet verder kon gaan door het groote spektakel en herrie die door beide genoemde personen werd gemaakt, heb ik eenigen tijd gestopt, mijn werk moeten onderbreken. En werd de hal door de aanwezige politie en Marechaussée ontruimd.

Na mij telefonisch in verbinding te hebben gesteld met wachtmeester der Marechaussée Adolf Starreveld verklaarde hij mij het navolgende:
"Op 21.11.’41 in de Hal zijnde, voegde M. Botter Jansen mij de volgende woorden toe: 'Ik wilde door middel van een relletje een toewijzing krijgen, anders krijg ik niks!'"

Aan den Heer / de Heer.

De Controleur
F. de Vries [handtekening] Dit document is een ambtelijke verklaring van een controleur van het Amsterdamse Marktwezen. Het beschrijft een incident van openbare ordeverstoring tijdens de visafslag. De kern van het conflict ligt bij de rantsoenering of de toewijzingsregels van vis (stockvis versus andere soorten).

Opvallend is de getuigenis van de Marechaussee waarin de verdachte, mevrouw Botter-Jansen, expliciet toegeeft dat het rumoer een bewuste tactiek was ("een relletje") om een betere toewijzing af te dwingen. Dit duidt op de grote spanningen en de schaarste die destijds heersten, waarbij kooplieden zich genoodzaakt voelden tot verzet om hun handel veilig te stellen. De tussenkomst van zowel de reguliere politie als de Marechaussee onderstreept de ernst waarmee dergelijke opstootjes door de autoriteiten werden behandeld. De datum (november 1941) plaatst dit document midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was de schaarste aan voedsel en goederen nijpend en werd het distributiestelsel steeds strenger gehandhaafd. De "Gemeentelijke Visafslag" was een cruciaal punt in de voedselvoorziening van Amsterdam.

Incidenten zoals beschreven in deze verklaring waren in die tijd geen uitzondering; de druk op handelaren om voldoende producten te bemachtigen leidde vaak tot conflicten met de controleurs die de regels moesten handhaven. Dat een "onbezoldigd veldwachter" (vaak een extra bevoegdheid voor marktmeesters) dit optekent, toont aan hoe het apparaat van toezicht en opsporing ook op lokaal economisch niveau strak georganiseerd was om de orde te bewaren onder een hongerige of ontevreden bevolking. F. de Vries M. Botter W. Botter Marechaussee Marktwezen Politie