Getypte ambtelijke brief (doorslag of minuut). 8 augustus 1918. Vermoedelijk het Provinciaal Bestuur van Noord-Holland (gezien het ronde stempel linksonder: "PROVINCIE NOORD-HOLLAND"). Zijne Excellentie de Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel, afdeling Crisiszaken, te Den Haag. 4044/18
Nº 4044 M. 1918. ^7/8

8 Augustus 1918

1668

Ik heb de eer hierby het volgende onder Uw aandacht te brengen.
By Uwe beschikking dd. 18 Juni jl. No. 12646 afdeeling Crisiszaken,
Bureau Landbouw, werd sub IIa aan de Gemeentebesturen o.a. in over-
weging gegeven vroege aardappelen ter distributie aan detaillisten
te verstrekken tegen 10½ cent per KG. franco winkel.

Waar reeds dd. 14 Juni dezerzyds de eerste bestelling voor aard-
appelen gedaan en het ons bekend was, dat op 20 Juni met de distri-
butie van nieuwe aardappelen een aanvang zou worden gemaakt, werden
reeds meer dan een week vóór dien tyd de noodige overeenkomsten
met de grossiers getroffen, waarby de beschikking van Uwe Excellentie
dd. 1 Juni 1918 La A Afdeeling Crisiszaken, Bureau Landbouw en de cir-.
culaire No. 123 dd. 11 Juni 1918 van het Ryks Centraal Administratie-
kantoor als leiddraad dienden. Hierby werd den verkoopgrossiers in
de gemeenten voor hunne bemoeiingen ½ cent per KG. toegekend.

By het maken der bedoelde overeenkomsten is stilzwygend van de
onderstelling uitgegaan, dat de bemoeiingen van de verkoopgrossiers
ten aanzien van de nieuwe aardappelen dezelfde zouden zyn als ten
aanzien van de oude aardappelen, d.w.z., dat de grossiers zich zouden
belasten met de in ontvangstname ter plaatse van aanvoer, de bewaring
en het onderhoud voor zoover noodig, de afweging en de aflevering
aan den kleinhandel ter distributieplaatse.

Uw beschikking dd. 18 Juni jl. bovenaangehaald verscheen eerst
op een tydstip, toen reeds de betreffende overeenkomsten met de gros-
siers gesloten waren, en noodzakelyk ook gesloten moesten zyn. Toen
bleek echter dat in die beschikking voor het eerst werd bepaald, dat
de ^detail maximumprys gold franco winkel.

Zyne Excellentie de Minister van Landbouw, - Deze -
Nyverheid en Handel, afd. Crisiszaken,
den Haag.

(Rond stempel linksonder: Provincie Noord-Holland) Dit document legt een logistiek en financieel knelpunt bloot in de voedseldistributie tijdens de Eerste Wereldoorlog. De kern van de zaak is een gebrek aan synchronisatie tussen lokale uitvoerders en het centrale beleid in Den Haag.

De lokale autoriteiten hadden medio juni 1918 reeds afspraken gemaakt met groothandelaren (grossiers) voor de distributie van de nieuwe aardappeloogst. Hierbij was een vergoeding van een halve cent per kilo afgesproken voor hun werkzaamheden (opslag, weging, distributie). Echter, een ministeriële beschikking van enkele dagen later stelde een maximumprijs vast van 10,5 cent "franco winkel" (geleverd bij de winkelier).

De briefschrijver maakt bezwaar tegen het feit dat deze landelijke regel pas kwam nadat de lokale contracten al getekend waren. Hierdoor kwam de marge van de grossiers in het gedrang, aangezien de transport- en handelingskosten nu binnen de vastgestelde maximumprijs moesten vallen, terwijl daar in de eerdere berekeningen geen rekening mee was gehouden. In 1918 bevond Nederland zich in de laatste, zwaarste fase van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, zorgden internationale blokkades voor enorme voedseltekorten. De overheid greep diep in de economie in via de "Distributiewet" en de oprichting van de "Afdeeling Crisiszaken".

Aardappelen waren het belangrijkste basisvoedsel. Problemen met de prijs of beschikbaarheid hiervan waren politiek zeer gevoelig; het "Aardappeloproer" in Amsterdam (1917) lag nog vers in het geheugen. Dit document illustreert de enorme bureaucratische druk waaronder ambtenaren destijds werkten om de voedselvoorziening stabiel te houden terwijl ze moesten navigeren tussen centrale prijsvoorschriften en de praktische realiteit van lokale handelaren.