Concept-advies of ambtelijke nota. (Pagina 3)

Ten aanzien van
Indien den de Coöperatieve Raad mede
belast zou moeten worden met de behandeling
van de regeeringsaardappelen, zou de eenig
mogelijke wijze waarop dit op die wijze
moeten geschieden dat de Raad ook
hij in de bestaande combinatie werd opgenomen,
met gelijke rechten en gelijke verplichtingen
als gelden voor de grossiers, die thans de
combinatie vormen. In de eerste plaats
zullen zij dan moeten zorg dragen voor
de aanstelling van deskundig personeel,
dat in staat is ook voor de doeltreffende
bewaring van de aardappelen gedurende
korter of langer tijd te waken. In
de tweede plaats zullen zij zich van de
noodige hulpmiddelen, als lichters, gereedschappen,
bewaarruimten voor de opslag der waren,
moeten voorzien.

Op de voorgrond stellende dat het ik
gaarne mijn medewerking zou willen verleenen,
om aan het verzoek van de Coöperatieven
Raad te voldoen, meen ik te moeten
opmerken dat aan de opname, op deze
wijze, van den zoogenoemde Raad in de
betreffende combinatie groote bezwaren
verbonden zijn.

In de eerste plaats meen ik te moeten
betwijfelen of het den Raad mogelijk zal zijn
zonder groot financieel risico hunnerzijds de
behandeling der aardappelen, meer met
betrekking tot den opslag en de bewaring uit te voeren.
(Kantlijn: gezien de thans van kracht zijnde bepalingen)

Mijn hoofdbezwaar vormt echter het
feit dat de argumenten die leidden tot
het uitsluiten van [doorgestreept]
van het uitbrengen van een afwijzend advies op de...

(Pagina 4)

...verzoeken door de aardappelhandelaren
Jac. Knoop en P. van Es ook ten aanzien van den
Coöperatieven Raad gelden. Ik meen hierbij
nog te moeten wijzen op een verzoek van
den combinatie van kleinhandelaren in
aardappelen, die welke bij haar schrijven
d.d. 18/10 ook om de toelating
als „grossier” in regeeringsaardappelen verzocht,
welk verzoek ook na de hand werd gewezen.

Wanneer naar mijn oordeel de belangen der
verbruikers, die via den Amsterdamsche
Coöperatieven Raad hun aardappelen betrekken,
nimmer niet geschaad worden door het niet
opnemen van den Raad in de combinatie
van grossiers, en waar evenmin
voor een doeltreffende werking der distributie
het optreden van de Raad als distribuant
noodzakelijk is, kan uitsluitend de
overweging om den Coöperatieven Raad ter
wille te zijn een element vormen om
tot het bevorderen van een gunstige beschikking
op het verzoek van den Raad.

De bezwaren welke hier echter tegenover staan,
zijn evenwel van zulk een aard, dat ik meen
te moeten adviseeren niet op het verzoek
van den Raad in te gaan.

(Linksonder:) de Combinatie bereid wordt de taak van de Raad over te nemen. Van Klachteborg (?) als bedoeld is bij brief van 27 Juli niet om mij nimmer iets vernomen.

(Ondertekend:) C.A.P. Dit document is een ambtelijk advies over een gevoelige kwestie binnen de voedseldistributie tijdens de Eerste Wereldoorlog. De kernvraag is of de Coöperatieve Raad (een organisatie die de belangen van consumentencoöperaties behartigde) toegelaten moet worden tot de bevoorrechte 'combinatie' van grossiers die de "regeeringsaardappelen" mochten verhandelen.

De auteur weegt de voordelen af tegen de praktische bezwaren. Hoewel hij sympathie betuigt voor de coöperatieve gedachte, voert hij drie hoofdredenen aan om het verzoek af te wijzen:
1. Gebrek aan expertise en middelen: De Raad mist de nodige deskundigen, opslagruimtes en transportmiddelen (zoals lichters).
2. Financieel risico: De verantwoordelijkheid voor opslag en bewaring brengt grote risico's met zich mee die de Raad mogelijk niet kan dragen.
3. Rechtsgelijkheid (Precedentwerking): Verzoeken van private handelaren (Knoop en Van Es) en kleinhandelaren zijn reeds afgewezen. Het voortrekken van de Coöperatieve Raad zou inconsequent zijn.

De conclusie is negatief: de belangen van de consument zijn niet in het geding als de Raad wordt uitgesloten, en voor het distributiesysteem zelf is hun deelname niet noodzakelijk. Hoewel Nederland neutraal bleef tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), ontstonden er enorme tekorten door de Britse blokkade en de Duitse duikbootoorlog. De Nederlandse overheid greep in met de Distributiewet van 1916. "Regeeringsaardappelen" waren aardappelen die door het Rijkskantoor voor de Distributie van Aardappelen werden opgekocht en tegen vaste prijzen werden gedistribueerd om speculatie tegen te gaan.

In deze periode was er een constante strijd tussen de traditionele vrije handel (de grossiers) en de opkomende coöperatieve beweging. De coöperaties wilden de tussenhandel uitschakelen om voedsel goedkoper bij de arbeiders te krijgen. Dit document toont de bureaucratische weerstand tegen die verandering, waarbij praktische argumenten (opslag en logistiek) werden gebruikt om de gevestigde posities van de grossierscombinaties te beschermen. P. van Es