P. van Es

Concept-advies of ambtelijke nota.

Dit document is een ambtelijk advies over een gevoelige kwestie binnen de voedseldistributie tijdens de Eerste Wereldoorlog. De kernvraag is of de Coöperatieve Raad (een organisatie die de belangen van consumentencoöperaties behartigde) toegelaten moet worden tot de bevoorrechte 'combinatie' van grossiers die de "regeeringsaardappelen" mochten verhandelen. De auteur weegt de voordelen af tegen de praktische bezwaren. Hoewel hij sympathie betuigt voor de coöperatieve gedachte, voert hij drie hoofdredenen aan om het verzoek af te wijzen: 1. **Gebrek aan expertise en middelen:** De Raad mist de nodige deskundigen, opslagruimtes en transportmiddelen (zoals lichters). 2. **Financieel risico:** De verantwoordelijkheid voor opslag en bewaring brengt grote risico's met zich mee die de Raad mogelijk niet kan dragen. 3. **Rechtsgelijkheid (Precedentwerking):** Verzoeken van private handelaren (Knoop en Van Es) en kleinhandelaren zijn reeds afgewezen. Het voortrekken van de Coöperatieve Raad zou inconsequent zijn. De conclusie is negatief: de belangen van de consument zijn niet in het geding als de Raad wordt uitgesloten, en voor het distributiesysteem zelf is hun deelname niet noodzakelijk.

Getypte lijst/staat van transporten of leveringen.

* **Logistiek:** De lijst toont een intensief netwerk van agrarische handel en transport door heel Nederland. Veel van de vermelde hoeveelheden schommelen rond de 15.000 (vermoedelijk kilogram), wat destijds overeenkwam met een standaard vrachtwagenlading of spoorwagonlading. * **Actoren:** Enkele namen komen zeer frequent voor, zoals **Heeremans**, **v. Es** (of P. van Es) en de **V.B.N.A.** (waarschijnlijk de *Vereniging van Bemiddelaars in Nederlandse Akkerbouwproducten*). Dit suggereert dat dit grote handelsondernemingen of transporteurs waren. * **Geografie:** De locaties zijn verspreid over het hele land, met een concentratie in traditionele landbouw- en tuinbouwgebieden zoals de Betuwe (Wadenoyen, Geldermalsen, Kesteren), Friesland (Sint Jacobiparochie, Minnertsga), en Drenthe (Assen, Hoogeveen). * **Producten:** De focus ligt op aardappelen, rapen, fruit (peren, appelen) en uien. De vermelding "kisten" bij de Nederlandse Veiling suggereert een levering van emballage.

Handgeschreven lijst op ruitjespapier.

* **Inhoud:** De lijst bevat twaalf vermeldingen van personen en zakelijke entiteiten (aangeduid met "fa." voor firma). * **Codering:** Rechts van de namen staan codes bestaande uit letters (HN, M, N, O) en cijfers. Het liggende streepje na het cijfer is een klassieke notatie in de Nederlandse boekhouding om een rond bedrag (zonder centen) of een afgerond nummer aan te geven. * **Specifiek detail:** Bij de tiende regel staat het woord "Lot" tussen de naam en de code genoteerd. Dit kan wijzen op een kavelnummer of een partij in een veiling. * **Handschrift:** Het betreft een vlot, 20e-eeuws cursief handschrift.

Handgeschreven concept of bijlage bij een overeenkomst/contract.

* **Inhoud:** Het document betreft wijzigingen in een contract of reglement betreffende de opslag en distributie van levensmiddelen (specifiek sperziebonen en andere groenten). Door een slechte oogst kan de oorspronkelijke afspraak over 200 vaten sperziebonen niet nagekomen worden, wat gecompenseerd wordt met andere groenten om het totaal op 1100 vaten te houden. * **Correcties:** De tekst is een levend werkdocument. Namen van betrokken personen (Dijkstra, Kramer, Wijnenberk) worden vervangen door nieuwe namen (Kramer, Van Es, Kuiperus), wat wijst op een wijziging in de organisatie of het bestuur van de betrokken partijen. * **Financieel:** Er is sprake van een aanzienlijke verhoging van een bedrag in Artikel VI, van 1100 naar 2200 gulden, een verdubbeling. * **Terminologie:** "C.M." verwijst waarschijnlijk naar een instantie die toezicht hield op de distributie, mogelijk de *Crisis-Maaltijd* of een afdeling van het *Rijksbureau voor de Voedselvoorziening*.

Administratief overzicht / Vrachtlijst.

Dit document is een getypt overzicht van goederenvervoer per spoor vanuit de Centrale Markthallen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Enkele opvallende aspecten: * **Geadresseerden:** De afkorting "Verpl. Amt." of "Verpfl. Amt." staat voor *Verpflegungsamt*, de Duitse militaire dienst die verantwoordelijk was voor de voedselvoorziening van de Wehrmacht. Dit duidt op de vordering of aankoop van grote partijen fruit (mandarijnen) door de bezetter. * **Goederen:** Er is een grote variëteit aan levensmiddelen zichtbaar: mandarijnen, uien, conserven, fruit, zout, appelen (waaronder goudreinetten), rapen en aardappelen. Ook wordt "emballage" en "led.kisten" (ledige kisten) vermeld, wat wijst op de logistieke cyclus van de handel. * **Geografie:** De bestemmingen verspreiden zich over heel Nederland, met een sterke concentratie op Zeeuwse plaatsen (Goes, Borssele, Krabbendijke, 's-Heer Arendskerke) en Limburg (Venlo, Roermond). * **Volumes:** De gewichten worden waarschijnlijk in kilogrammen weergegeven. Sommige transporten zijn aanzienlijk (bijv. 45.760 kg aan citrusvruchten naar Venlo).

Transportlijst of vrachtmanifest (getypt doorslagvel of stencil).

* **Administratieve structuur:** De lijst vertoont een systematische administratie van grootschalig goederentransport. Het gebruik van aanhalingstekens (ditto-tekens) voor herhaalde namen, locaties en producten is consequent doorgevoerd. * **Volume en gewicht:** De gewichten worden waarschijnlijk uitgedrukt in kilogrammen. De meeste zendingen zitten rond de 15.000 kg, wat wijst op volle wagonladingen (spoorwegvervoer) of grote vrachtwagenladingen. Opvallend is een uitschieter van 50.000 kg naar Dalen. * **Handelaren:** "P. van Es" (ook geschreven als P.v.Es of v.Es) is de dominante geadresseerde op deze pagina, wat suggereert dat dit een grote distributeur of groothandelaar in aardappelen was. Andere namen zoals "Walg" en "de Geus" lijken zich te specialiseren in importvruchten (citrusvruchten). * **Geografie:** De bestemmingen concentreren zich sterk in de provincie Drenthe (Emmen, Assen, Hooghalen, Beilen, Dalen, de Punt, Wijster). Dit bevestigt het beeld van Drenthe als centrale regio voor de aardappelproductie en -distributie. Er zijn echter ook transporten naar Limburg (Venlo, Roermond) en Noord-Holland (Warmenhuizen).

Getypte vracht- of transportlijst (vrachtbriefoverzicht).

Dit document is een administratief overzicht van goederenvervoer, waarschijnlijk per spoor, gezien de kolom "station van bestemming". De lijst focust op de ontvangers (geadresseerden) en de aard van de goederen. * **Producten:** De overgrote meerderheid van de vracht bestaat uit aardappelen. Daarnaast worden fruit, groenten, wortelen, mandarijnen, citroenen, sinaasappelen en rapen vermeld. * **Kwanteit:** De gewichten worden uitgedrukt in eenheden die hoogstwaarschijnlijk kilogrammen zijn (bijv. 15.000 kg oftewel 15 ton), wat wijst op bulktransport. Er is één uitschieter van 50.000 kg naar Dalen. * **Personen/Bedrijven:** "P. van Es" (of variaties daarvan) is de meest voorkomende geadresseerde, wat suggereert dat dit een grote handelaar of distributeur was. Andere namen zijn Walg, Vebena en Smeerdijk. * **Geografie:** De bestemmingen liggen voor een groot deel in Drenthe (Assen, Emmen, Hooghalen, Dalen, de Punt), maar er zijn ook leveringen naar Limburg (Venlo, Roermond) en Friesland (Tzummarum).

Getypte lijst (waarschijnlijk een doorslag of origineel op kantoorpapier).

* **Structuur:** Het document is een formeel register, opgedeeld in vier overzichtelijke kolommen. * **Inhoud:** De lijst toont grote hoeveelheden groenten (aardappelen, prei, rapen, kool) en citroenen die per spoor arriveerden voor de Amsterdamse Centrale Markt. * **Opvallende namen:** De naam "P. van Es" (of "P.v.Es") komt zeer frequent voor, wat erop wijst dat dit een grote groothandelaar of distributeur was, met name in aardappelen. * **Geografie:** De goederen zijn afkomstig uit diverse landbouwgebieden in Nederland, zoals West-Friesland (Medemblik, Warmenhuizen), Noord-Nederland (Stadskanaal, Veendam, Berlikum) en Limburg (Venlo). * **Gewicht:** De gewichten zijn vermoedelijk in kilogrammen genoteerd. De totale omvang van de leveringen in één maand is aanzienlijk. * **Opmerkingen:** Er wordt gebruikgemaakt van aanhalingstekens (") als herhalingsteken en streepjes (-) om aan te geven dat gegevens uit de vorige regel doorlopen of op dat moment niet gespecificeerd zijn.

Administratieve lijst/register van goederenvervoer per spoor.

Dit document is een getypte lijst van goederenleveringen die in april 1941 per spoor aankwamen bij het station Amsterdam-Oostenburgergracht, specifiek bestemd voor de Centrale Markt. De tabel is onderverdeeld in de kolommen 'Naam van de geadresseerde', 'Station van afzending', 'Gewicht' (vermoedelijk in kilogrammen) en 'Inhoud'. De belangrijkste waarnemingen zijn: * **Dominante goederen:** De overgrote meerderheid van de vracht bestaat uit primaire levensmiddelen, met name aardappelen en rapen, naast hooi en prei. * **Belangrijkste ontvanger:** De naam "P. van Es" (of P.v.Es) domineert de lijst, wat wijst op een grote handelaar of distributeur die op grote schaal aardappelen inkocht voor de Amsterdamse markt. * **Herkomst:** De goederen zijn grotendeels afkomstig uit de noordelijke provincies (Drenthe, Groningen en Friesland), regio’s die bekendstonden om hun grootschalige akkerbouw. Plaatsnamen als Hoogeveen, Berlikum, Rolde en Stadskanaal zijn duidelijk herkenbaar. * **Gewicht:** De gewichten liggen vaak rond de 15.000 kg, wat duidt op de standaardcapaciteit van een goederenwagon in die tijd.

Zakelijke brief / Verhuisbericht.

* **Inhoud:** De brief dient als officiële kennisgeving van de verhuizing van twee onderdelen van de V.B.N.A. in Amsterdam. Zowel het Plaatselijk Verkoopkantoor (voorheen Jan van Galenstraat 16) als de afdeling Administratie (voorheen Centrale Markt M.1.) worden samengevoegd op één nieuw adres. * **Locatie:** Het nieuwe adres is Centrale Markt H.78 in Amsterdam-West. De centralisatie op de Centrale Markt duidt op een behoefte aan nabijheid tot de fysieke handel in aardappelen. * **Ondertekening:** De brief is ondertekend door P. van Es. De handgeschreven toevoeging "Mr. Brown" aan de rechterkant suggereert dat het document mogelijk gericht was aan of behandeld is door een persoon met die naam (mogelijk een referentie naar de ontvanger binnen een andere organisatie).

Bedrijfstelefoongids / Contactlijst voor intern en extern gebruik.

Dit document is een getypte lijst met cruciale telefoonnummers voor het Amsterdamse kantoor van de V.B.N.A. (Vereniging van Beurshandelaren in Nederlandsche Aardappelen). De lijst geeft een gedetailleerd inzicht in de logistieke en administratieve structuur van de aardappelhandel in Amsterdam in een tijd waarin telefonische communicatie essentieel was voor de coördinatie. De lijst bevat: 1. **Centrale Nummers:** De eerste vier nummers zijn voor het hoofdkantoor op de Centrale Markt. 2. **Functionarissen:** Sleutelfiguren zoals de leider van het verkoopkantoor (P. van Es), de administrateur (M. Maas), de hoofdkassier, en chefs van opslag, personeelszaken en expeditie. 3. **Operationele Locaties:** Nummers voor diverse losplaatsen (Centrale Markt, Weesperzijde, Amsterdam-Noord) en pakhuizen (zoals Nederl. Veem en Purperhoedenveem). 4. **Bestuurlijke Contacten:** Nummers van bestuursleden van de Amsterdamse Grossiers in Aardappelen. 5. **Externe Locaties:** Er zijn sub-losplaatsen vermeld in Diemen, Ouderkerk aan de Amstel en Halfweg, wat duidt op een regionaal distributienetwerk. Opvallend is het gebruik van " (ditto-tekens) om herhalingen aan te duiden en de handgeschreven correctie of toevoeging bij het nummer 82875/85037.

Handgeschreven conceptbrief of officiële verklaring.

Het betreft een kladversie van een aanbevelingsbrief of een 'laissez-passer' voor een Amsterdamse ondernemer. De tekst is bedoeld om de autoriteiten in Suriname of potentiële handelspartners te overtuigen van de legitimiteit en de gemeentelijke steun voor de missie van de heer P. van Es. Opvallende elementen in de tekst: * **Handelswaar:** De focus ligt op een wederkerige handelsrelatie: de export van Nederlandse basisvoedingsmiddelen (aardappelen en uien) versus de import van Surinaams fruit. * **Infrastructuur:** Er wordt expliciet verwezen naar de faciliteiten die de stad Amsterdam biedt, zoals veilinghallen en opslagloodsen. Dit onderstreept de rol van Amsterdam als logistiek knooppunt voor koloniale goederen. * **Correcties:** De wijziging van "Holland" naar "Amsterdam" (regel 14) suggereert dat men specifiek de rol van de stad als importhaven wilde benadrukken boven het nationale niveau.

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE P. Smit } A W Rijnders } prijs ? J Nobbe }

# TRANSCRIPTIE den heer P.Vos, Keizersdwarsstr.14 II A l h i e r (C)

# TRANSCRIPTIE denk u er dus om S. v. p.

# TRANSCRIPTIE Den Heer P. Hoekhouder v. Marktwezen. Jan v. Galenstraat 14.