Officieel schrijven/besluit van het Ministerie. 29 juli 1918. Ministerie van Landbouw, Nijverheid en Handel, Afdeeling Crisiszaken (Bureau Volksvoeding). 1782
Nº 4188 M. 1913. 5/8 aj bij

MINISTERIE VAN LANDBOUW, NIJVERHEID EN HANDEL.

Nº. 42673.

AFDEELING CRISISZAKEN.
(BUREAU VOLKSVOEDING.)
's-GRAVENHAGE, 29 Juli 1918.

Betreffende vervoer van eieren.

Ik heb de eer U onderstaand te doen toekomen afdruk van mijne beschikking van heden, houdende aanvulling en wijziging mijner beschikking van 8 Juli 1918, Nº. 39310, Afdeeling Crisiszaken, Bureau Volksvoeding, betreffende het verleenen van ontheffing van het verbod tot vervoer van kippen- en eendeneieren.
Ik voeg hieraan het volgende toe:
Door de belangrijke vermindering, welke de hoenderstapel heeft ondergaan, is ook de productie van eieren in belangrijke mate afgenomen, zoodat voorloopig alleen in de behoefte aan eieren voor zieken en zwakken kan worden voorzien, nu van die productie een belangrijk deel moet worden bestemd voor het inkalken, opdat ook in den aanstaanden winter de zieken en zwakken eieren kunnen ontvangen.
Het is mitsdien noodzakelijk, dat zooveel mogelijk de beschikking over de geheele productie wordt verkregen. Om daartoe te komen, is de regeling getroffen als in voormelde beschikking bedoeld, doch de goede werking dezer regeling is in hooge mate afhankelijk van de nakoming van het verbod tot vervoer van eieren. Een zoo gestreng mogelijk toezicht op de nakoming is daarom zeer gewenscht.
Dit toezicht laat echter in sommige gemeenten veel te wenschen over. Er zijn toch gemeenten, waar uit andere plaatsen eieren worden ingevoerd zonder vergunning tot dat vervoer, doch ook zonder dat de tot aanhouding bevoegde machten in die gemeenten, hoewel kennis dragende van dit herhaaldelijk overtreden van het vervoerverbod, daartegen maatregelen nemen. Integendeel, de verboden aanvoer wordt soms zelfs opzettelijk toegelaten, teneinde zooveel mogelijk eieren in de gemeente te ontvangen.
Het behoeft geen betoog, dat zulks slechts kan geschieden ten koste van andere gemeenten. Immers, door dit toelaten van verboden aanvoer wordt de hoeveelheid eieren, welke voor verstrekking aan zieken en zwakken beschikbaar komt, belangrijk verminderd en dreigt het gevaar, dat aan gemeenten, welke behoefte aan eieren hebben, niet die hoeveelheid wordt toegekend, welke daar voor zieken en zwakken noodig is.
Ik moge daarom den burgemeesters, wien zulks aangaat, met den meesten aandrang verzoeken hunne medewerking te verleenen ten aanzien van de nakoming van het vervoerverbod, zoodat zooveel mogelijk wordt voorkomen, dat in eene gemeente alle bewoners van eieren kunnen worden voorzien, terwijl in andere gemeenten zelfs de zieken en zwakken niet kunnen worden geholpen.

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NIJVERHEID EN HANDEL,

Gezien artikel 8 der Distributiewet 1916;
Gezien zijne beschikking d.d. 17 Juni 1918, nº. 36338, Afdeeling Crisiszaken, Bureau Volksvoeding (Staatscourant nº. 139), inzake het verbod tot vervoer van kippen- en eendeneieren;

HEEFT GOEDGEVONDEN:

onder intrekking zijner beschikking van 8 Juli 1918, nº. 39310, Afdeeling Crisiszaken, Bureau Volksvoeding, vast te stellen de navolgende regeling voor het verleenen van ontheffing van het verbod tot vervoer van kippen- en eendeneieren.

Artikel I.

Aanvragen om ontheffing van het verbod tot vervoer van kippen- en eendeneieren zullen zijn te richten tot de Rijkscommissie van Toezicht op de Eiervereeniging en de Pluimvee-vereeniging, Kanaalstraat 8, te 's-Gravenhage (na te noemen R. C. T.).

Aan
Heeren Burgemeesters. Dit document is een formele mededeling van de Minister van Landbouw, Nijverheid en Handel aan de Nederlandse burgemeesters. De kern van de tekst is een dringende oproep tot strikte handhaving van het vervoersverbod op eieren.

De minister constateert twee grote problemen:
1. Schaarste: De kippenstapel is drastisch gekrompen, waardoor de eierproductie laag is. Er zijn nauwelijks genoeg eieren voor "zieken en zwakken" en voor het "inkalken" (conserveren voor de winter).
2. Lokaal protectionisme: Sommige gemeenten knijpen een oogje toe bij illegale import van eieren om de eigen gezonde bevolking te voeden. Dit gaat ten koste van de landelijke herverdeling en de zorg voor kwetsbaren in andere gemeenten.

Het besluit voert een gecentraliseerd systeem in: ontheffingen voor vervoer mogen niet meer lokaal worden geregeld, maar moeten worden aangevraagd bij een landelijke "Rijkscommissie" (R.C.T.). Het document dateert uit juli 1918, de laatste fase van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, leed het land zwaar onder de internationale blokkades en handelsbeperkingen. Dit leidde tot de zogenaamde "Crisistijd".

Om hongersnood en sociale onrust te voorkomen, nam de overheid verregaande controle over de voedselvoorziening via de Distributiewet van 1916. Het Bureau Volksvoeding speelde hierin een centrale rol. Schaarse middelen zoals eieren, brood en brandstof gingen "op de bon".

De tekst illustreert de spanning tussen de centrale overheid, die probeert een rechtvaardige landelijke verdeling te handhaven, en lokale bestuurders (burgemeesters), die geneigd zijn de belangen van hun eigen inwoners voorop te stellen. Het tekort aan veevoer tijdens de oorlog had geleid tot de slacht van grote delen van de veestapel (waaronder kippen), wat de schaarste die in deze brief beschreven wordt direct verklaart.