Getypte brief met handgeschreven kanttekeningen en een blanco administratief formulier. 19 augustus 1918. De Directeur van het Levensmiddelenbedrijf Zaandam (Westzijde 112). Den Heer Directeur van het Marktwezen, Keizersgracht 756, Amsterdam. [Linkerzijde - Blanco formulier]
WEEK | BEGINVOORRAAD | ONTVANGEN | VERKOCHT | EINDVOORRAAD

[Rechterzijde - Brief]

NO 4348 M. 1918. 20/8 [stempel en handgeschreven]
LEVENSMIIDDELENBEDRIJF ZAANDAM.

Westzijde 112,
Telefoon 547.
№ 5082.

Zaandam, 19 Augustus, 1918

Verzoeke bij de beantwoording datum, nummer en onderwerp van dezen brief nauwkeurig aan te halen.

Onderwerp:
Aardappelen.
Bijlage:

Aan
den Heer Directeur van het Marktwezen
Keizersgracht 756
A M S T E R D A M.

Naar aanleiding van Uw schrijven dd. 14 dezer No. 4348 heb ik de eer U te berichten dat dit feit ons reeds bekend was. Ik meen echter aan de hand van de voorschriften geen aanleiding te vinden om tegen de Ridder maatregelen te kunnen nemen. Wel zoude ik verplicht zijn om de verschillende personen welke de aardappelen bij hem weghalen aan te houden doch daar lijkt mij de zaak niet ernstig genoeg voor. Ik zal echter op dit geval speciaal laten toezien en mocht inmiddels blijken dat de verkoop een grootere uitbreiding ondergaat, zal ik me hiermede bemoeien en U het resultaat daarvan laten weten.

[Handgeschreven kanttekening in de linker marge:]
Inmiddels verzoeke ons concept-schrijven aan Zaandam [paraaf]

Hoogachtend,
De Directeur v/h Levensmiddelenbedrijf,
[Handtekening]

Model No. 187 — 11. 25. 5000. B. 1918. 370. * Inhoud: De directeur van het Levensmiddelenbedrijf in Zaandam reageert op een signaal uit Amsterdam over de (mogelijk onreglementaire) verkoop van aardappelen door een individu genaamd "de Ridder". De directeur erkent de situatie, maar stelt dat er op basis van de huidige voorschriften nog geen reden is tot ingrijpen. Hij kiest voor een afwachtende houding: wel toezicht houden op de kopers, maar pas interveniëren als de schaal van de verkoop toeneemt.
* Taalgebruik: Formeel en ambtelijk Nederlands ("heb ik de eer U te berichten", "dd. 14 dezer").
* Vorm: De brief is getypt op briefpapier van de gemeente Zaandam. De linkerpagina bevat een tabel voor voorraadbeheer, wat suggereert dat dit document afkomstig is uit een dossier waarin distributiecijfers werden bijgehouden.
* Annotaties: De handgeschreven opmerking in de marge is waarschijnlijk geplaatst door een ambtenaar bij het Marktwezen in Amsterdam bij ontvangst van de brief, wijzend op een interne vervolgactie. Dit document stamt uit de late zomer van 1918, de laatste maanden van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, heerste er door de Britse blokkade en de duikbotenoorlog een nijpend tekort aan brandstof en voedsel.

Om de schaarse middelen eerlijk te verdelen en woekerprijzen (zwarte handel) tegen te gaan, stelde de overheid "Levensmiddelenbedrijven" in die de distributie via distributiebonnen reguleerden. Aardappelen waren een cruciaal volksvoedsel. De correspondentie tussen Zaandam en Amsterdam laat zien hoe lokale autoriteiten nauw samenwerkten om toezicht te houden op informele distributiekanalen die de officiële rantsoenering konden ondermijnen. De "Ridder" in de brief was waarschijnlijk een handelaar of burger die buiten het bonnensysteem om aardappelen verkocht, iets wat in die tijd strikt werd gecontroleerd.