Officiële brief/doorslag van het Gemeentebestuur van Amsterdam. 27 augustus 1918. Gemeentebestuur van Amsterdam. Den Heer Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. [Links bovenaan, handgeschreven:] Spoed
[Links bovenaan, handgeschreven:] Hoofd Sectie voorziening en [onleesbaar]
[Links bovenaan, handgeschreven:] om 31/8

[Bovenaan gedrukt/getypt:]
Nº 4655 M. 1918. [Handgeschreven:] 28/8

GEMEENTEBESTUUR VAN AMSTERDAM

[Midden:] AMSTERDAM, 27 Augustus 1918.

[Stempel:] DE DIRECTEUR VAN HET MARKTWEZEN
[Handgeschreven paraaf]
[Blauw stempel:] 281

Nº. 491 A.S. (A)
[Rechts daarnaast:] Verzoeke bij de beantwoording den datum en het nummer van dezen brief aan te halen.

1
BIJLAGE

Hierby gelieve U aan te treffen afschrift van een aan de pers verstrekt bericht in zake eene conferentie op 23 de-zer van den waarnemenden Burgemeester met de besturen der gemeentewerkliedenorganisaties, op welke conferentie verschil-lende wenschen, verband houdende met de tegenwoordige voedsel-voorziening, naar voren zyn gebracht.

In verband met de op die conferentie gedane toezegging zullen wy gaarne van U vernemen, of by Uwen tak van dienst bepaalde categorieën (eventueel ook beambten of ambtenaren) kunnen worden aangewezen - en zoo ja, onder opgaaf van de aan-tallen personen, tot deze categorieën behoorende - voor wie U beschikbaarstelling van een extra rantsoen levensmiddelen, op grond van den door hen te verrichten arbeid, noodzakelyk acht. De door U te verstrekken gegevens zullen wellicht ook, voor zooveel het aan de Regeering te richten verzoek werklieden in dienst van particulieren betreft, aanwyzingen kunnen geven.

Naar aanleiding van het verzoek der organisaties om, in afwachting der door de Regeering te nemen maatregelen, van gemeentewege melk beschikbaar te stellen voor hen, die deze voor de uitvoering van hun werk noodig hebben verzoeken wy U ons mede te deelen, of en zoo ja, voor welke groepen van het personeel (eveneens onder opgave der aantallen), in het byzon-

Aan
den Heer Directeur van het
Marktwezen. Deze brief vormt de administratieve neerslag van de toenemende sociale spanningen in Amsterdam aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Het document is een verzoek van het centraal gemeentebestuur aan de directeur van de dienst Marktwezen om specifieke personeelsgroepen te identificeren die in aanmerking komen voor extra voedselrantsoenen en melk.

De kern van de brief is de behoefte aan gegevens: de gemeente wil precies weten om hoeveel personen het gaat en welk type arbeid zij verrichten. Deze informatie is noodzakelijk om een onderbouwd verzoek in te dienen bij de Rijksoverheid voor extra distributiebescheiden. Opvallend is dat men niet alleen kijkt naar gemeentepersoneel, maar de gegevens ook wil gebruiken als indicatie voor "werklieden in dienst van particulieren".

De term "Spoed" en de snelle opeenvolging van data (conferentie op de 23e, brief op de 27e, verwerking op de 31e) onderstrepen de urgentie van de voedselkwestie in deze periode. In augustus 1918 bevond Nederland zich in de laatste, zwaarste fase van de Eerste Wereldoorlog. Hoewel Nederland neutraal was, zorgden de geallieerde blokkade en de onbeperkte duikbotenoorlog voor enorme tekorten aan brandstof en voedsel. Het nationale distributiestelsel was sinds 1916 steeds strenger geworden.

De schaarste leidde tot grote onrust onder de arbeidersklasse, die fysiek zwaar werk moest verrichten op een ontoereikend dieet. Dit leidde tot hongeroproeren (zoals het Aardappeloproer van 1917) en frequente stakingen en protesten van vakbonden.

De "waarnemend Burgemeester" die in de brief wordt genoemd, is zeer waarschijnlijk Jan Willem de Vlugt (die burgemeester Tellegen verving tijdens diens ziekte). Het overleg met de "besturen der gemeentewerkliedenorganisaties" toont aan dat het stadsbestuur probeerde de sociale vrede te bewaren door actief te lobbyen voor betere voorzieningen voor de werkende klasse bij de landelijke regering. De brief illustreert hoe de lokale overheid fungeerde als tussenpersoon in de crisisbeheersing van de voedselvoorziening. Marktwezen