Rapportage/Verslag van onderzoek naar een verzoek om een werkvergunning. 14 augustus 1941. R A P P O R T

A. van Zeelt, oud 26 jaar en wonende Coppelstockstraat 58 alhier,
verzoekt om toegang tot de Centrale Markt als overkruier.
Zeelt is ongeveer 10 jaren als arbeider werkzaam geweest bij de
Wester Suiker Raffineerderij doch daar wegens overcompleet ont-
slagen. Nadien is hij in Duitsland geweest om te werken terwijl
hij laatstelijk in de werkverschaffing te de was ingedeeld.
Van Zeelt moest echttr weer naar Duitschland, aan welke oproep hij
niet heeft voldaan, reden waarom hij uit de Werkverschaffing is
ontslagen en hem geen steun wordt uitgekeerd. Bij informatie aan
het Hoofdbureau van Politie is gebleken, dat hij nimmer met de
Justitie in aanraking is geweest.

Amsterdam 14 Augustus 1941
Controleur,
[Handtekening: S. Elth...]

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen,

[Handgeschreven aantekeningen links:]
Jees [?] afing [?]
opbergen 15/8 '41 [initialen]

[Handgeschreven in blauwe inkt:]
Niet aan voldaan
14-8-'41
[initialen]

[Rechtsonder:]
M.S. 14/014 Het document is een ambtelijk rapport over de aanvraag van A. van Zeelt om als 'overkruier' (een sjouwer of transporteur) te mogen werken op de Centrale Markt in Amsterdam. De man heeft een solide werkverleden bij de Wester Suiker Raffineerderij, waar hij na tien jaar wegens boventalligheid werd ontslagen.

De kern van de rapportage ligt bij zijn weigering om voor een tweede keer in Duitsland te gaan werken. Hoewel hij een blanco strafblad heeft, heeft zijn weigering om gehoor te geven aan de oproep voor de arbeidsinzet in Duitsland directe consequenties: hij is ontslagen uit de werkverschaffing en ontvangt geen steun (werkloosheidsuitkering) meer. Uit de handgeschreven blauwe kantlijnnotitie ("Niet aan voldaan") blijkt dat zijn verzoek voor toegang tot de markt is afgewezen, vermoedelijk als sanctie voor zijn weigering om in Duitsland te werken. Dit document stamt uit augustus 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode nam de druk op Nederlandse mannen om in de Duitse oorlogsindustrie te werken (de Arbeitseinsatz) fors toe.

Aanvankelijk gebeurde dit door middel van sociale en economische dwang: wie werk in Duitsland weigerde, werd uitgesloten van de werkverschaffing en verloor zijn recht op sociale uitkeringen ('steun'). Dit rapport is een schoolvoorbeeld van hoe de Nederlandse bureaucratie en gemeentelijke diensten (zoals het Marktwezen) in die tijd werden ingezet om deze dwangmaatregelen te handhaven. Het weigeren van een werkvergunning was een effectief middel om 'onwillige' arbeiders alsnog tot werken in Duitsland te dwingen of hen van inkomsten te beroven. De Coppelstockstraat bevindt zich in de wijk Bos en Lommer, destijds een relatieve nieuwbouwwijk waar veel arbeidersgezinnen woonden. A. van Zeelt S. Elth Hoofdbureau Marktwezen Politie