A. Cosman

Document

* **Administratieve correcties:** Het document toont een nauwgezet controleproces. De getypte som van de linkerpagina (7133,62) bevat een klein rekenverschil met de handgeschreven som (7134,52). Dit verschil van 0,90 gulden wordt rechts verklaard met de aantekening "af 2 x 45". Gezien J.v. Dijk exact 0,45 gulden verschuldigd is, lijkt het te gaan om een dubbele boeking of een specifieke correctie op dat bedrag. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel namen die typerend zijn voor de Joodse gemeenschap in Amsterdam (o.a. Agsteribbe, Italiaander, Moffie, Mok, Polak). Veel van deze personen en firma's waren actief in de handel op de Amsterdamse markten of in de fruitimport (zoals de 'Am. Fruit My.' en 'Fa. Koopman'). * **Status van vorderingen:** De vinkjes suggereren dat de posten zijn gecontroleerd tegen de boekhouding. De rode kruisjes bij B. Moffie en Posener wijzen mogelijk op oninbare vorderingen of posten die extra aandacht behoefden bij de jaarafsluiting.

Getypte lijst van debiteuren (openstaande rekeningen) met bedragen in guldens (f.).

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande saldi van een koelhuis. Opvallend is de datum: 30 april 1940, slechts tien dagen voor de Duitse inval in Nederland. De lijst bevat namen van individuen en bedrijven (zoals fruitdistributeurs) die gebruikmaakten van koude opslag. Enkele opmerkelijke punten: * **Hoge posten:** De grootste debiteuren zijn H.J.v. Nieuwkerk (f. 1073.36) en P. Versluis (f. 1187.01). Deze bedragen zijn met een rode streep gemarkeerd, wat kan duiden op een controle of een bijzonder risico. * **Creditposten (CR):** B. Polak en H.G. Ruhé hebben een negatief saldo (tegoed), wat in de boekhouding met rood is omkaderd. * **Samenstelling debiteuren:** De lijst bevat veel Joodse familienamen (bijv. Agsteribbe, Blik, Hakker, Mok, Moffie, Ossedrijver, Presser). Dit suggereert dat het koelhuis een belangrijke rol speelde in de (vaak Joodse) handel in groenten, fruit of vleeswaren, vermoedelijk in de regio Amsterdam.

Saldi-staat debiteuren (overzicht van openstaande posten)

Dit document is een boekhoudkundig overzicht van openstaande schulden van klanten (debiteuren) bij de N.V. Nederlandsche Veiling van Land-, & Tuinbouwproducten in Amsterdam. Het betreft specifiek de exploitatie van het koelhuis op de Centrale Markt. De lijst bevat een grote diversiteit aan namen, van individuele handelaren tot grotere firma’s (N.V., Gebr.). Opvallend is de vermelding "CR." bij sommige bedragen, wat staat voor 'Credit'; dit betekent dat deze personen of bedrijven geen schuld hadden, maar juist nog een klein bedrag tegoed hadden van de veiling. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. De handgeschreven correctie bij "N.V. Walg" (373.89) is een significante post in het totaaloverzicht.

Boekhoudkundig overzicht (debiteurenlijst)

* **Administratieve context:** Het betreft een lijst van openstaande posten (debiteuren) van een koelhuis in Amsterdam, gedateerd september 1941. De bedragen variëren van enkele centen tot honderden guldens. * **Structuur:** De namen staan grotendeels op alfabetische volgorde (per kolom). Enkele namen zijn gegroepeerd met toevoegingen zoals "Walg" of "Keizer", wat kan duiden op filialen of overkoepelende rekeningen. * **Handgeschreven toevoegingen:** Er zijn diverse rode en zwarte vinkjes geplaatst bij grotere bedragen, wat wijst op een controleproces. Bij de naam "Dijkstra" is handgeschreven "6.51" toegevoegd. * **Bedrijfsvoering:** Het document is officieel ondertekend door de directeur van de exploitatiemaatschappij van het koelhuis op de Centrale Markt in Amsterdam.

Administratieve balans/debiteurenlijst.

Het document is een overzicht van openstaande schulden van diverse handelaren en particulieren aan een koelhuis, gedateerd oktober 1941. De lijst bevat honderden namen met de bijbehorende bedragen in guldens. Opvallend zijn de handgeschreven correcties: 1. **Rode strepen:** Meerdere grote posten (zoals N.V. Beugel, N.V. v.d. Brink, J. de Geus) zijn met een dikke rode potloodstreep doorgehaald. Dit duidt er vaak op dat de schuld is voldaan, afgeboekt, of dat het dossier is overgedragen. 2. **CR (Credit):** Sommige posten, zoals L. de Hond en B. Walg, zijn gemarkeerd als credit (het koelhuis is hen geld verschuldigd). 3. **Totalen:** Onderaan is een handgeschreven eindtotaal van *f* 13745,41 vermeld, dat later is doorgehaald.

Handgeschreven brief (verzoekschrift).

In deze korte, zakelijke brief verzoekt A. Cosman de betreffende instantie (vermoedelijk de afdeling Marktwezen van de gemeente Amsterdam) om een 'Marktbewijs'. Dit was een officiële vergunning die nodig was om op de openbare markt goederen te mogen verkopen. De aanvrager onderbouwt het verzoek met een beroep op de penibele economische situatie: het gebrek aan regulier werk en de noodzaak om als een van de kostwinners bij te dragen aan het gezinsinkomen. De zin "zodat ik niet met leege handen thuis kom" benadrukt de directe financiële noodzaak. Het handschrift is een vlot, Geoefend cursief dat kenmerkend is voor het midden van de 20e eeuw.

Getypte officiële brief (mogelijk een doorslag).

* **Taal en Toon:** Het document is geschreven in zakelijk, ambtelijk Nederlands. De toon is kortaf en beslist; er wordt geen reden opgegeven voor de afwijzing. * **Inhoud:** De brief is een formele afwijzing van een verzoek dat Abraham Cosman op 14 augustus 1941 per brief had ingediend. Wat dit verzoek precies inhield, blijkt niet uit deze tekst. * **Administratieve context:** De aanduiding "Wyk Noord" en de ondertekening door "De Directeur" duiden op een communicatie vanuit een gemeentelijke dienst van Amsterdam (mogelijk de Dienst der Publieke Werken of een wijkkantoor).

Getypte brief (doorslag op dun, grijs papier).

* **Vorm en Stijl:** Het document is een uiterst kort en zakelijk bericht. Het taalgebruik is formeel en ambtelijk ("d.d.", "dezer", "daarin vervatte"). De afwijzing is kordaat en zonder opgaaf van redenen geformuleerd. * **Materiaal:** Het papier is grijsachtig en van eenvoudige kwaliteit, wat kenmerkend is voor doorslagen van correspondentie uit de oorlogsjaren vanwege de papierschaarste. * **Administratie:** De handgeschreven aantekening "Verzonden 20/8" geeft aan dat de brief een dag na de datum van opmaak daadwerkelijk is verstuurd. De toevoeging "Wyk Noord" duidt op een interne wijkindeling van de betreffende instantie.

Administratieve lijst van Joodse grossiers met gegevens over hun gehuurde objecten en toegewezen bewindvoerders.

Dit document is een administratieve neerslag van de **arisering** (het ontnemen van Joods bezit) van de Amsterdamse markthandel tijdens de Duitse bezetting. 1. **Doel van de lijst:** Het document dient om het overzicht te behouden over Joodse ondernemers die faciliteiten (pakhuizen, nissen en standplaatsen) huurden van de gemeente Amsterdam. De focus ligt op de aanwijzing van een *Verwalter* (bewindvoerder) of *Treuhänder-liquidateur*. 2. **Rol van de bewindvoerders:** Deze personen of instanties (zoals de beruchte *Omnia Treuhandgesellschaft*) werden aangesteld om de Joodse bedrijven over te nemen of te liquideren. In de laatste kolom is bij diverse namen expliciet vermeld: "met opdracht tot liquidatie". 3. **Administratieve controle:** De lijst toont hoe de gemeente (Afdeling Marktwezen) nauw samenwerkte met de bezetter om Joodse economische invloed uit te wissen. De handgeschreven wijzigingen (zoals bij M. v. Loggem) wijzen erop dat dit een werkdocument was dat actueel gehouden werd tijdens het proces van onteigening. 4. **Typologie objecten:** De gehuurde objecten variëren van grote pakhuizen (gecodeerd met letters als A, B, E) tot specifieke plaatsen in de markthallen ("Hal" followed by a number).

Administratief registerblad / liquidatieoverzicht.

* **Handschrift:** Een vlot, zakelijk administratief handschrift in inkt. Er zijn latere toevoegingen en correcties zichtbaar, waaronder de omcirkeling van de naam Appelboom en de verduidelijkende tekst over de liquidatiedatum. * **Inhoud:** Het blad fungeert als een berekeningsoverzicht voor "ontheffing" van huur. Omdat de genoemde ondernemers (grosiers) gedwongen hun zaak moesten staken (liquidatie), werd de resterende jaarhuur vanaf 31 mei 1942 berekend om kwijtgescholden of verrekend te worden. De berekening is exact: voor Telsen is 7 maanden ontheffing op een jaarhuur van 800 gulden inderdaad ƒ 466,66. * **Terminologie:** De term "Liquidateur" in combinatie met de typisch Joodse achternamen (Appelboom, Cosman, Walz) en de datum 1942 wijst onomstotelijk op de diefstal van Joods bezit door de bezetter. De codes (E6, B1, pl H43) verwijzen naar standplaatsen op een handelsmarkt, zeer waarschijnlijk de Centrale Markthallen in Amsterdam.

Administratief overzicht / Registerblad (waarschijnlijk een kwitantielijst of huuradministratie).

* **Handschrift:** Een vlot, zakelijk cursief handschrift in inkt. * **Structuur:** De lijst is gestructureerd per huurder, gevolgd door de locatiecode, het bedrag in guldens (f), een afvinkteken (`v-`, vermoedelijk voor 'voldaan'), en de omschrijving van de betaling. * **Terminologie en Afkortingen:** * `Gebr.`: Gebroeders. * `pakhuis B 7 / E 3 / E 6`: Specifieke opslaglocaties op het marktterrein. * `f`: Florijn (Gulden). * `v-`: Waarschijnlijk "voldaan" of een controle-vinkje. * `" "`: Dittoo-tekens, duidend op herhaling van de bovenliggende term ("huur mei" of "plaatsgeld mei"). * `buitengr`: Afkorting voor "buitengrond" (een staanplaats buiten de overdekte hallen). * `Sn`: Senior. * **Bedragen:** De bedragen lijken gestandaardiseerd (bijv. 66,67 en 41,67 zijn fracties van honderd: respectievelijk 2/3 en 5/12).

Zakelijke correspondentie (brief).

* **Inhoud:** De firma F.J. Beugel & Zn's reageert op een verzoek van de Directie van het Marktwezen. De schrijver verklaart geen tegoeden te beheren voor A. van Velzen en de heren Cosman. Wat betreft de firma's Walg en D. Appelboom, erkent Beugel dat er schulden zijn die voldaan zullen worden zodra de liquidatie van die bedrijven is afgerond. * **Administratieve sporen:** Het document bevat diverse administratieve aantekeningen die duiden op verwerking door de ontvangende instantie. Er staan vinkjes bij de namen van Walg en Appelboom. De handgeschreven bedragen (108.34, 41.61 en 66.67) boven deze namen refereren waarschijnlijk aan de exacte guldensbedragen van de uitstaande schulden. De aantekening "aanget. 4/10-'42" wijst op een registratie of verwerking op 4 oktober 1942. * **Bedrijfsvoering:** Het briefpapier toont een gevestigde fruithandel gevestigd in de Centrale Markthallen in Amsterdam, met uitgebreide bereikbaarheid (meerdere telefoonnummers voor na sluitingstijd).

Administratieve lijst/bijlage bij een ambtelijke brief.

Het document is een overzicht van de administratieve afhandeling van marktzaken tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De lijst bevat namen van grossiers die actief waren op de Amsterdamse markten (vermoedelijk de Centrale Markthallen). Kenmerkend zijn de volgende aspecten: 1. **Joodse ondernemers:** De namen op de lijst (zoals Meentz, Blik, Walg, Krant, Cosman, Moffie, Schelvis, Posener) wijzen erop dat dit nagenoeg allemaal Joodse ondernemers zijn. 2. **Treuhänder:** Dit is de meest kritieke kolom. Een *Treuhänder* was een door de Duitse bezetter aangestelde beheerder die de leiding van Joodse bedrijven overnam in het kader van de "arisering". Het doel was om Joodse eigenaren uit hun bedrijf te zetten en de bezittingen uiteindelijk te onteigenen of te liquideren. 3. **Huurcontracten:** De meeste contracten lopen af op 31-12-1942, wat aangeeft dat de gemeente Amsterdam op dat moment de administratie van deze "onder beheer gestelde" zaken nauwgezet bijhield.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven annotaties.

* **Structuur:** De lijst is strak georganiseerd in kolommen. Het is een formeel overzicht van marktkooplieden met een vaste staanplaats. * **Annotaties:** De handgeschreven tekens (+ en -) achter de namen lijken op een controle- of verificatieproces. De plusjes kunnen duiden op "aanwezig" of "akkoord", terwijl de minnetjes mogelijk wijzen op afwezigheid of uitsluiting. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in Amsterdam-Oost (de Transvaalbuurt, de Dapperbuurt) en de oude Joodse buurt (Waterlooplein, Valkenburgerstraat, Rapenburgerstraat). Dit weerspiegelt de demografie van de Amsterdamse markthandel uit die tijd. * **Handel:** Er is een grote variëteit aan artikelen, van 'manufacturen' (stoffen) en kleding tot levensmiddelen zoals fruit en vis.

Getypte lijst/staat van vorderingen.

Dit document is een administratieve lijst van openstaande vorderingen van het Gemeentelijk Marktwezen in Amsterdam, gedateerd augustus 1942. De lijst bevat achterstallige betalingen voor 'plaatsgeld' (marktgeld voor een standplaats) en 'pakhuisuur' (huur van opslagruimte). Wat opvalt is de kolom "Aanteekeningen", waarin bij een groot deel van de personen de term **"belasting heffing"** staat vermeld. In de context van 1942 is dit een eufemisme of een directe verwijzing naar de onteigening van Joodse burgers. Veel van de namen op de lijst (zoals Waterman, Gobits, Mok, Boeken, Kloots, Piller) en de adressen (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Uilenburgerstraat) wijzen op Joodse marktpluimveehouders, groentenhandelaren of andere marktkooplieden. Wanneer er "belasting heffing" staat, betekende dit vaak dat de bezittingen van deze personen waren bevroren of geconfisqueerd door de Duitse bezetter (via de roofbank Lippmann, Rosenthal & Co.). De gemeente Amsterdam kon hierdoor haar eigen vorderingen niet meer innen, aangezien het vermogen van de schuldenaar niet langer voor hemzelf of voor reguliere schuldeisers beschikbaar was.

# TRANSCRIPTIE den Heer A. Cosman, Latherusstraat 108, <u>Amsterdam-Noord.</u> Wyk Noord. 53/57/2 M 19 Augustus 1941 Naar aanleiding van Uw brief d.d. 14 dezer bericht ik U, dat aan het daarin vervatte verzoek niet kan worden voldaan. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven in potlood:] Verzonden 20/8 [Getypt:] den Heer A. Cosman, Latherusstraat 108, <u>Amsterdam-Noord.</u> Wyk Noord. 53/57/2 M 19 Augustus 1941 Naar aanleiding van Uw brief d.d. 14 dezer bericht ik U, dat aan het daarin vervatte verzoek niet kan worden voldaan. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE den Heer J.Cosman, Lathemusstraat 108, Amsterdam-Noord. Wyk Noord. 15 Augustus 1941. 53/55/2 M Naar aanleiding van Uw brief d.d. 14 dezer verzoek ik zich te willen vervoegen by den bedryfschef van myn dienst, die kantoorhoudt in de hal op de Centrale Markt, des voormidda tusschen 9 en 10 uur. De Directeur,

# TRANSCRIPTIE 11-177 M Koopman, a.gr.pr. behoort tot de 1^e aangeschrevenen

# TRANSCRIPTIE 46a/207/1 A'dam, 2/6 1943 Aan den Heer Secretaris van de Ondervakgroep Detailhandel Visch J.P. Coenstr. 25 Den Haag In aansluiting op het telef. onderhoud vraag ik hierbij uw speciale aandacht voor de zaak van de fa Busman's Vischhandel, Nieuwendijk 5 te A'dam. Busman is zoowel groot- als kleinhandelaar. Hij zelf verzorgt zijn zaken in IJmuiden, terwijl zijn vrouw de kleinhandel...