Officieel rapport van de gemeente Amsterdam. 8 september 1941. N° 77/52 / M. 1341 8/9

R A P P O R T /

Vrydagmiddag omstreeks 2 uur werd my door Schiermeier medegedeeld, dat er in de Valeriusstraat een persoon op aanwyzing van een agent van politie was aangehouden, die een party wortelen by de winkelier D. van der Hoed, Valeriusstraat 151 aan het afleveren was. In opdracht van Heer Steenbeek begaf ik my er heen en trof daar een persoon aan die twee zakken wortelen by zich had. Deze persoon genaamd Jan van Bennekom, oud 47 jaar en wonende van Houweningenstraat 63-I alhier, deelde my mede deze wortelen van verschillende venters gekocht te hebben voor 10 cent per bos. Deze verklaring kwam my niet juist voor en toen ik hem mededeelde dat ik hem in de cel zou brengen, verklaarde hy, de wortelen gekocht te hebben van een tuinder die hy niet van naam kende. Van der Hoed had de wortelen voor 11 a 12 cent perbos van van Bennekom gekocht. Ik ben met van Bennekom naar de tuinder gegaan, die my opgaf genaamd te zyn: Johannes Hendricus Gerardus Kuyper, tuinder, wonende Noorder Akerweg 79 Amsterdam W. Kuyper deelde my mede aan de persoon die ik hem toonde, inderdaad wortelen verkocht te hebben en wel 85 bos voor 9 cent per bos. Van Bennekom had hem gezegd deze wortelen voor beestenvoer noodig te hebben. Na deze verklaring heb ik rapporteur voornoemde personen medegedeeld dat ik de zaak in handen zou geven aan de Ambtenaren der C.C.C.D. De wortelen zyn door my in beslag genomen en naar de C.M gebracht en ter beschikking gesteld aan de C.C.C.D ambtenaren. Van deze Ambtenaren volgt nader rapport.

[Handgeschreven paraaf/teken]

Den Heer Bedryfschef v/h Marktwezen.

[Handgeschreven aantekeningen en parafen]
8/9-41

Amsterdam 8 September 1941.

de controleur,
[Handtekening: J. Baars]
77/52/2

Zaterdag, 13 Sept.
[Onduidelijke handgeschreven tekst onderaan]
2.0.2. Het document is een ambtelijk verslag van een controleur van het Amsterdamse Marktwezen. De kern van de zaak is de illegale handel in groenten buiten de officiële kanalen om.

De verdachte, Jan van Bennekom, werd op heterdaad betrapt bij het afleveren van twee zakken wortelen bij een winkelier in de Valeriusstraat. De controleur stelt vast dat Van Bennekom aanvankelijk loog over de herkomst van de wortelen. Na dreiging met arrestatie gaf hij de werkelijke bron prijs: een tuinder aan de Noorder Akerweg.

Er is sprake van prijsopdrijving en het omzeilen van distributieregels:
1. De inkoop: De tuinder verkocht 85 bos wortelen voor 9 cent per bos, in de veronderstelling dat het "beestenvoer" was.
2. De verkoop: Van Bennekom verkocht deze door aan de winkelier voor 11 à 12 cent per bos voor menselijke consumptie.

De controleur heeft de partij in beslag genomen en de zaak overgedragen aan de Crisis Controle Dienst (C.C.C.D.). De spelling in het document (gebruik van 'y' in plaats van 'ij') is kenmerkend voor de schrijfmachines en de ambtelijke spelling van die tijd. Dit rapport dateert uit september 1941, ruim een jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. Tijdens de bezetting was er sprake van een strikt distributiestelsel om voedselschaarste te beheersen. Producten mochten alleen via de officiële veilingen en met distributiebonnen worden verhandeld.

De C.C.C.D. (Crisis Controle Dienst) was de instantie die toezag op de naleving van deze regels en streed tegen de zwarte handel en prijsopdrijving. Handelaren die producten "buitenom" kochten of verkochten, riskeerden zware straffen. Het feit dat de wortelen als "beestenvoer" (veevoer) werden verkocht om de regels voor menselijke consumptie te omzeilen, was een veelvoorkomende tactiek in de illegale handel tijdens de oorlogsjaren. De Valeriusstraat in Amsterdam-Zuid was (en is) een gegoede buurt waar voor dergelijke schaarse goederen waarschijnlijk goede prijzen betaald werden. Schiermeier (informant) D. van der Hoed (winkelier) Steenbeek (opdrachtgever) Jan van Bennekom (verdachte) Johannes Hendricus Gerardus Kuyper (tuinder) J. Baars (controleur).