Dienstverslag / Rapport van de Controleur van het Marktwezen. Nº 77/60/2 M. 1941 26/9
R A P P O R T .
Naar aanleiding
R A P P O R T .

(Handgeschreven in de marge: Dhr. Bleys s.v.p. na gebruik terug. 2 9/9-'41 [onleesbaar])

Naar aanleiding van het rapport van Controleur Felthuis d,d 22 Augustus 1941, betreffende een partij groente, die door grossier J Star buiten de C.M. afgeleverd zou zijn deel ik U het volgende mede: „Ik hoorde J Star die mij het volgende verklaarde: De partij groente die ik door de expediteur N. Binnendijk in de stad heb laten bezorgen is door mij op de Veiling te Leiden en Katwijk gekocht. Aangezien mijn auto stuk was heb ik voornoemde handel rechtstreeks naar de volgende winkeliers laten brengen, o.a. P.J Kint Jacob van Lennepstraat 271, P.W.A. Kragtwijk Grianenstraat 1 en L Degen Kruger Straat 17. Deze personen hadden sinds eenige weken zoogoed als geen handel van mij gehad, reden waarom ik voornoemde groente naar hun toe gestuurd heb. De groente is door mij op de Veilingen te Leiden en Katwijk gekocht, waarvan ik de veiling brieven kan toonen, wat hij dan ook heeft gedaan. Deze veiling brieven hecht ik aan 't rapport. Op deze veiling brieven komen de wortelen en spercie boonen niet voor. Star verklaarde dat hij deze handel bij Piller en Spiering had gekocht wat bij onderzoek juist bleek te zijn, doch daar aangezien voornoemde auto niet op de C.M is geweest klopt deze zaak niet. De wortelen komen nergens op voor en zijn volgens Star ook op de veiling gekocht."

Daarna hoorde ik ~~rapporteur~~ ik rapporteur de winkelier Kint, die het volgende verklaarde: „Toen ik Vrijdag ochtend aan de C.M. kwam en ik bij Star kwam deelde deze mij mede dat ik niet meer hoefde te mopperen aangezien hij een auto met Bloemkool wortelen en Spercieboonen rechtstreeks naar mijn huis gestuurd had. Toen ik thuis kwam van de markt was er inderdaad een lading groente bij mij bezorgd, doch de groente die bij mij gelost was, was tevens ~~bestem~~ bestemd voor Kragtwijk en Degen. Mijn knecht heeft de groente voor Kragtwijk bestemd met paard en wagen bij hem op de Adm: de Ruijterweg bezorgd. De handel voor Degen is door Degen zelf weggehaald. Ik (Kint) heb het navolgende ontvangen: 30 zak spercieboonen a 17 Cent, 200 bloemkolen 1.2.3. soort voor 7 cent en 150 bos wortelen voor 7 ½ cent per bos. Er was mij niets van bekend dat deze handel niet op de C.M. geweest is, dat heeft Star mij niet gezegd dus ik kon dit niet weten. De grootste helft van de bloemkool heb ik aan Star terug gegeven daar deze verbroeid was. Het is de eerste doch ook de laatste ~~***~~ keer dat ik handel ontvang die ik niet gezien heb.

Daarna hoorde ik Kragtwijk, die mij het volgende verklaarde: Vrijdag ochtend kwam ik bij Star, die mij mede deelde dat er handel voor mij naar mijn huis gestuurd was, en dat ik nu niet meer ontevreden behoefde te zijn. Toen ik van de C.M. thuis kwam werd mij medegedeeld dat de knecht van Kint een vracht handel had bezorgd bij mijn filiaal op de Adm: de Ruyterweg. Ik ging daar heen om de handel na te zien. Er was O.A. bezorgd, 32 zak spercieboonen a 17 cent 150 bos wortelen a 7 ½ cent 100 bloemkolen 3e soort a 7 cent en 268 bloemkolen 1ste en 2e soort door elkander a 15 cent per stuk.

De bloemkool is zoogoed als ~~on~~ zijn geheel terug gebracht daar deze verbroeid was. Er was mij niets van bekend dat deze handel niet van de C.M. afgekomen was, later heb ik dat vernomen.

L. Degen deelde mij mede dat hij van Star vernomen had dat bij P.J. Kint Jac: van Lennepstraat 25 a 30 zak spercie boonen voor mij waren neer gelegd. Ik heb de zakken met boonen daar afgehaald. Er is door mij 17 cent voor voornoemde boonen aan Star betaald. Verders weet ik van deze zaak niets af.

Amsterdam 29 Augustus 1941
de Controleur
(getekend: H. Tromp)

Den Heer Bedrijfschef
v/h Marktwezen.

--- Dit rapport documenteert een overtreding van de distributieregels voor groenten en fruit tijdens de bezetting. De kern van de zaak is dat grossier J. Star partijen groente direct bij winkeliers heeft laten afleveren, zonder dat deze via de Centrale Markt (C.M.) aan de Jan van Galenstraat in Amsterdam zijn gegaan.

• De verdediging: Star claimt dat hij de goederen legaal op veilingen in Leiden en Katwijk kocht en ze direct liet bezorgen omdat zijn eigen vrachtwagen kapot was.
• De inconsistenties: De controleur merkt op dat de wortelen en sperziebonen niet op de overlegde veilingbriefjes staan. Bovendien bleken de goederen afkomstig van andere handelaren (Piller en Spiering), wat suggereert dat Star probeerde de herkomst te versluieren.
• De getuigenissen: De winkeliers (Kint, Kragtwijk, Degen) bevestigen de directe levering. Opvallend is hun klacht over de kwaliteit: een groot deel van de bloemkool was "verbroeid" (bedorven door warmteontwikkeling bij te strakke verpakking) en moest retour. De winkeliers distantiëren zich van de illegale route door te stellen dat ze niet wisten dat de C.M. was omzeild.

--- Tijdens de Duitse bezetting was de voedselvoorziening in Nederland aan strikte banden gelegd. Om prijsopdrijving, zwarte handel en ongelijkmatige distributie te voorkomen, was het verplicht dat groothandel in grote steden via de Centrale Markten verliep. Hier konden toezichthouders (zoals de Controleurs van het Marktwezen) toezien op de prijzen en de kwaliteit.

Het omzeilen van de Centrale Markt was een economisch delict. In 1941 nam de schaarste toe en werd de controle op de "sluikhandel" (zwarte handel) aangescherpt. Dit specifieke rapport toont aan hoe gedetailleerd het toezicht was: men controleerde veilingbriefjes, verhoorde alle betrokken winkeliers en controleerde zelfs de staat van het vervoermiddel van de grossier. De handgeschreven notitie aan "Dhr. Bleys" (waarschijnlijk een ambtenaar of jurist bij de gemeente) geeft aan dat het dossier verder werd afgehandeld voor mogelijke sancties.