Proces-verbaal / Getuigenverklaring (onderdeel van een dossier). Niet expliciet vermeld op deze pagina, maar op basis van de inhoud (Duitsche Weermacht) te dateren tussen 1940 en 1945. -2-

omstreeks 7 uur had ik mij met Van Es naar een konvooi spoorwagons, welke op het achterterrein van de Centrale Markt staat, begeven om deze wagons, die geladen zijn met aardappelen, bestemd voor de "Amsterdamsche Combinatie" te controleeren. Van Es bevond zich aan de eene en ik aan de andere zijde van de wagons. Op een gegeven moment riep Van Es mij om naar die zijde te komen, waar hij zich bevond, daar, aldus Van Es, twee mannen bezig waren aardappelen uit een der wagons weg te nemen. Terstond begaf ik mij naar de zijde van de wagons waar Van Es zich bevond en zag ik het volgende. Overweg liep met een gevulde zak op zijn rug, blijkbaar komende van wagon No. 9386 en zich begevende in een loods, welke op eenigen afstand van deze wagon staat. Van Van Alphen zag ik, dat hij blijkbaar eenige aardappelen van den grond opraapte en hierna Overweg te volgen. Terwijl Van Es weg ging om U te waarschuwen van hetgeen wij gezien hadden, ben ik de beide mannen in de bedoelde loods gevolgd. Zij waren daar echter niet meer aanwezig, hetgeen mogelijk is, daar deze loods meer dan een uitgang bleek te hebben. Wel vond ik verstopt onder een hoop hooi, een zak gevuld met aardappelen, doch in den tijd, dat ik U tegemoet ben geloopen heeft men blijkbaar kans gezien deze weer weg te halen, want thans ligt de zak daar niet meer.

Aanvankelijk verklaarden Overweg en Van Alphen mij, verbalisant, van het geheele geval niets af te weten, doch als spoedig daarna gaf Van Alphen aan Overweg den raad om maar eerlijk te vertellen, wat hij had bedreven. Overweg verklaarde mij toen als volgt: "Ik ben als wachtman in dienst bij de wachtliedenvereeniging "Holland" en hedenmorgen om zes uur op het terrein van de Centrale Markt gekomen voor de bewaking van een partij hooi en stroo, hetwelk op het achterterrein ligt opgeslagen en bestemd is voor de Duitsche Weermacht. Op dit achterterrein staan ook eenige wagons geladen met aardappelen, welke zooals mij bekend is, bestemd zijn voor de "Amsterdamsche Combinatie" van aardappelengrossiers. Waar eenige van mijn collega's, die buiten de Centrale Markt wachtdienst verrichten mij al eerder om een maal aardappelen hadden gevraagd, meende ik hiertoe nu een gunstige gelegenheid te hebben. Ik heb toen een wagon opengemaakt en daaruit een zak met aardappelen weggenomen en deze zak overgebracht naar een hooiloods, welke op eenigen afstand van de bedoelde wagon staat. Terwijl ik hiermede bezig was, kwam Van Alphen op mij toe, die blijkbaar mijn daad bemerkt had en zeide mij, dat ik dergelijke handelingen in het vervolg achterwege moest laten. Ik heb later toch nog kans gezien om via een andere uitgang de zak met aardappelen uit de hooiloods weg te dragen en achter de paardenstal te deponeeren. Ik heb van niemand toestemming gekregen om uit de wagon een zak aardappelen weg te nemen, noch daar op andere wijze over te beschikken. Het is voor het eerste dat ik mij aan een dergelijk feit heb schuldig gemaakt."

Hierna heb ik, verbalisant, mij met Overweg naar de achterzijde van de besproken paardenstal begeven en vond daar inderdaad een zak inhoudende ongeveer 35 kg. aardappelen, welke ik voorloopig inbeslaggenomen heb. Deze zak was gemerkt "N.V. Chili salpeter Handelsmaatschappij, Rotterdam".

Vervolgens heb ik mij met Overweg en Van Alphen naar de wagons op het achterterrein begeven en werd mij door hen wagon No. 9386 aangewezen, waaruit Overweg de besproken zak met aardappelen had genomen. Hoewel de overige wagons gesloten en verzegeld bleken te zijn, was dit niet het geval met wagon No. 9386. Wel was deze gesloten, maar het zegelmerk daar niet meer aanwezig. Bij eenig zoeken vond ik, verbalisant, een zegelmerk op den grond voor de deur van wagon No. 9386. Bedoeld zegelmerk heb ik inbeslaggenomen en zal door mij bij dit proces-verbaal worden gevoegd. Met betrekking tot dit * Taalgebruik: Het document is geschreven in ambtelijk Nederlands met verouderde spelling ("controleeren", "eenige", "den raad"). De term "verbalisant" duidt op de opsteller van het proces-verbaal.
* Personen:
* Verbalisant: De rapporterende ambtenaar/agent.
* Van Es: Getuige/collega die de diefstal opmerkte.
* Overweg: De verdachte, een wachtman van wachtliedenvereeniging "Holland".
* Van Alphen: Een aanwezige die aanvankelijk ontkende maar Overweg later adviseerde te bekennen.
* Het incident: Overweg heeft een zak aardappelen (ca. 35 kg) gestolen uit een spoorwagon (No. 9386) op het terrein van de Centrale Markt. Hij verklaart dat hij dit deed op verzoek van collega's die elders wachtdienst draaien.
* Bewijslast: De zak werd teruggevonden achter een paardenstal. Het verbroken zegel van de wagon werd op de grond aangetroffen en als bewijsstuk aan het dossier toegevoegd. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Dit is direct af te leiden uit de vermelding van de "Duitsche Weermacht", waarvoor de wachtman (Overweg) het hooi en stro moest bewaken. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en voedseldistributie. Diefstal van primaire levensmiddelen zoals aardappelen kwam veelvuldig voor, zowel uit noodzaak als voor de zwarte handel. De "Amsterdamsche Combinatie" was een organisatie van aardappelgrossiers die de bevoorrading van de stad reguleerde onder toezicht van de autoriteiten. De diefstal van goederen die bestemd waren voor civiele consumptie of de bezetter werd in die tijd hoog opgenomen. N.V. Chili