Proces-verbaal (Politierapport). 1 november 1941. PRO JUSTITIA
MARKTWEZEN
Politie te Amsterdam
Hoofdbureau, bur.
2 e Sectie 2 e Afdeeling

M 48 - 20000-8-41
PROCES-VERBAAL
N° 77/71/5 M. 1941 19/11

No. Gezien [handtekening/paraf]

ONDERWERP:
Proces-verbaal contra Abraham Klijnkramer, oud 46 jaar, kruuier, wonende President Brandstraat 30 huis te Amsterdam-O, verdacht van diefstal van 6 ledige kisten en contra Pieter Roemer, oud 34 jaar, koopman, wonende le Helmerstraat 112-I te Amsterdam-W, verdacht van heling van deze 6 kisten, beiden gepleegd op Zaterdag 1 November 1941, op de Centrale Markt te Amsterdam ten nadeele van Jan van der Valk, oud 31 jaar, grossier in groente, gevestigd op de Centrale Markt en wonende Smitstraat 42 te Rijnsburg (Z-H.)

OP Zaterdag 1 November 1941, omstreeks 9 uur, werd mij, Jacob Pieter Nicolaas Boon, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, door een mij bekend persoon, die mij later desgevraagd opgaf genaamd te zijn: Jan van der Valk, oud 31 jaar, grossier in groenten, gevestigd in pakhuis A 10 van de Centrale Markt en wonende Smitstraat 42 te Rijnsburg (Z-H) aangifte gedaan en verklaarde hij als volgt:

„Ik heb voor de uitoefening van mijn bedrijf pakhuis A10 van de Centrale Markt in huur. Aan de achterzijde van dit pakhuis staat een partij ledige kisten afkomstig van de groentenveiling te Leiden. Voor elk van deze kisten heb ik aan kooplieden die zij bij mij hebben ingeleverd één gulden aan statiegeld betaald, hetwelk ik bij inlevering der kisten weer terug ontvang van de betrokken veiling. Waar het reeds meerdere malen is voorgekomen, dat door personen kisten van mij zijn weggenomen, voorzie ik elke kist die ik ontvang van een krijtmerk namelijk een kruis. Hedenmorgen omstreeks 8,50 uur, verscheen in mijn pakhuis de mij bekende kooper Pieter Roemer en leverde bij mij 6 ledige kisten in, afkomstig van de groenteveiling te Leiden. Het bleek mij, dat deze kisten voorzien waren van een hierboven genoemd kenteeken. Tevens wil ik hierbij nog opmerken, dat Roemer sedert eenige weken van mij, noch van mijn personeel handel had ontvangen in kisten van de veiling te Leiden. Dat hij dus de kisten bij mij inleverde kwam mij verdacht voor. Teneinde geen argwaan te wekken, heb ik aan Roemer toch het statiegeld van deze kisten, zijnde ƒ6,- uitbetaald, doch de kisten voorloopig apart gehouden. Ik verzoek U een onderzoek te willen doen en indien hiertoe termen aanwezig, tegen Roemer of wie hier verder bij betrokken zijn een strafrechtelijke vervolging in te stellen. Na voorlezing volhard ik bij deze verklaring en teeken haar met U.”

(getekend) J v d Valk
(getekend) J P Boon.

Naar aanleiding van deze aangifte heb ik, verbalisant, mij met van der Valk naar pakhuis A 10 begeven en aldaar voorloopig inbeslag genomen 6 Kisten welke voorzien waren van een met wit krijt gemaakt kruisteeken, terwijl op elk der kisten tevens vermeld stond „LEIDEN en OMSTREKEN”, welke kisten, aldus van der Valk, door Roemer dien ochtend bij hem waren ingeleverd.

Vervolgens hoorde ik, verbalisant, op Maandag 3 November 1941 omstreeks 9,30 uur v.m., in het kaartenbureau van de Centrale Markt een mij bekenden koopman die mij later desgevraagd opgaf genaamd te zijn: * Misdrijf: Diefstal en heling van zes lege groentekisten (emballage).
* Modus Operandi: De aangever (Van der Valk) had zijn eigendommen gemerkt met een wit krijtkruis omdat er vaker kisten verdwenen. De verdachte (Roemer) probeerde de gestolen kisten terug te verkopen aan de eigenaar om het statiegeld (6 gulden) te incasseren.
* Bewijsvoering: De verbalisant heeft de kisten fysiek gecontroleerd en de aanwezigheid van het specifieke krijtmerk vastgesteld.
* Taalgebruik: Formeel ambtelijk Nederlands ("onbezoldigd veldwachter", "desgevraagd opgaf genaamd te zijn", "termen aanwezig"). Let op de spelling "kruuier" (kruier). Dit document stamt uit november 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Hoewel het een regulier proces-verbaal lijkt voor een klein vergrijp (diefstal van emballage), is de context van schaarste tijdens de oorlogsjaren van belang. Producten en materialen, waaronder transportkisten, werden steeds waardevoller door tekorten. Het Marktwezen in Amsterdam hield streng toezicht op de distributie en handel op de Centrale Markt (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat). De betrokkenheid van de "onbezoldigd veldwachter" toont aan dat ambtenaren van het Marktwezen politietaken uitvoerden om de orde op de marktplaats te handhaven. De genoemde ƒ6,- statiegeld had in 1941 een aanzienlijk hogere koopkracht dan tegenwoordig (vergelijkbaar met ongeveer €45,- tot €50,- nu). Marktwezen (Ambtenaar) Hoofdbureau Marktwezen Politie