Proces-verbaal / Rapport van de keuringsdienst/marktwezen. 4 november 1941. R A P P P P O O R T

Op Zaterdag 1 November 1941, werd mij, ondergeteekende, controleur Boon, door grossier J.v.d. Valk, huurder van pakhuis A.10 medegedeeld, dat kooper P. Roemer zes ledige kisten bij hem had ingeleverd, welke kisten reeds waren voorzien van een merkteeken, hetwelk door van der Valk hierop was aangebracht ten teeken, dat deze kisten reeds eerder door hem, Valk, waren ingenomen. Deze kisten, aldus Valk, waren dienzelfden ochtend weggenomen van een stapel welke aan de achterzijde van zijn pakhuis stond, en waren blijkens het daarop aangebrachte Veilingmerk afkomstig van de veiling te Leiden en Omstreken. Waar volgens v.d. Valk, Roemer de laatste vier weken van hem geen handel had ontvangen in kisten van deze veiling, achtte v.d. Valk het niet uitgesloten, dat Roener deze kisten had weggenomen. Hij verzocht mij een onderzoek in te stellen. Tevens vertoonde hij mij de zes besproken kisten, welke ik, rapporteur, voorloopig in beslaggenomen heb.

Naar aanleiding van het vorenstaande hoorde ik op Maandag 3 November 1941 bedoelden kooper Roemer, die mij omtrent de herkomst dezer kisten het volgende verklaarde: "Op Zaterdag 1 November j.l. omstreeks 9.30 uur v.m, wilde ik mij, nadat ik op pier A van de Centrale Markt mijn inkoopen gedaan had, naar mijn winkel begeven, doch werd op pier A aangesproken door een mij van aanzien bekend persoon, die mij vroeg of ik van hem 6 ledige kisten wilde koopen. Hierop vertoonde bedoelde persoon mij 6 ledige kisten afkomstig van de Veling te Leiden en Omstreken, welke hij in een handkar bij zich had. Hij vroeg mij voor deze kisten ƒ 3,-. Niet vragende naar de herkomst van deze kisten, heb ik ze voor ƒ 3,- van den bedoelden persoon overgenomen en ze terstond daarna ingeleverd bij grossier van de Valk van wien ik voor deze kisten ƒ 6,- ontving. De kisten welke U mij vertoont, herken ik als dezelfden welke ik heb overgenomen en bij van der Valk heb ingeleverd."

Naar aanleiding van deze verklaring heb ik, rapporteur, op Maandag 3 November, op het terrein van de Centrale Markt, op aanwijzing van Roemer aangehouden de overkruier A. Kleijnkramer, die volgens Roemer aan hem de kisten zou hebben verkocht. Klijnkrkramer verklaarde mij desgevraagd het volgende: "Op Zaterdag 1 November j.l moest ik op pier A bij schipper van Noort eenige bakken tomaten laden. Nadat ik deze op mijn handkar had geladen zou ik hiermede naar het pakhuis C.2 gaan om daar de tomaten te bezorgen bij grossier W. van Smeerdijk, voor wie de tomaten bestemd waren. Het eigenaardige is echter, dat toen ik naar de schuit van Van Noort ging om de bakken tomaten te laden mijn handkar leeg was, doch even daarna, terwijl ik met van Noort had staan praten, bevonden zich daar 6 ledige kisten in. Wie of ze er in gelegd had weet ik niet. Ik heb ze erniet uitgelegd, doch nadat ik de tomaten geladen had meegenomen in mijn handkar. Op weg naar pier C, werd ik op pier A aangesproken door kooper Roemer die mij vroeg of hij even mijn handkar mocht gebruiken en tevens of hij de tomaten welke zich op mijn kar bevonden van mij kon koopen. Waar het maar vijf kleine bakken tomaten waren, heb ik deze van de kar afgehaald en naar het pakhuis van Smeerdijk gedragen, terwijl ik de handkar aan Roemer ter leen gaf. Vooraf vroeg Roemer mij nog of hij de 6 kisten die zich nog in mijn handkar bevonden van mij kon koopen. Hierop ben ik wel ingegaan en heb ze aan Roemer verkocht voor ƒ 3,-, hoewel ik wist dat ze ƒ 6,- waard waren. Ik had van niemand toestemming gekregen om deze kisten te verkoopen, noch daar op andere wijze over te beschikken."

Waar door van der Valk van dit geval aangifte wordt gedaan, zal door mij tegen Klijnkramer proces verbaal worden opgemaakt terzake diefstal. Roemer is als koopman voldoende op de hoogte om te weten, dat de kisten ~~XXXXXX~~ geen ƒ 0.50, maar ƒ 1.- per stuk waard waren en heeft hij zich derhalve aan heling schuldig gemaakt. Ook tegen hem zal door mij proces-verbaal worden opgemaakt. Blijkens de adminstratie van het kaartenkantoor hebben beiden zich voordien op de Centrale Markt niet aan eenig strafbaar feit schuldig gemaakt. Toegangskaart voor de Centrale Markt van Roemer en Klijnkramer gaat hierbij.

Den Heer Bedrijfschef v/h Marktwezen.

Amsterdam 4 Novembre 1941
Controleur,
(w.g.) J.W. Boon.

(Handgeschreven aantekeningen onderaan:)
3 Roemer
14 dagen + prob.
vonnist Bon volgens tarief diefstal (ook al wordt heling aangenomen)
5-11-41 * Context van het incident: Het betreft een strafbaar feit gepleegd op de Centrale Markt te Amsterdam (Jan van Galenstraat). De overkruier Kleijnkramer heeft zes houten kisten (veilingkisten uit Leiden) "gevonden" in zijn handkar en deze voor de helft van de waarde (3 gulden in plaats van 6) doorverkocht aan de koopman Roemer. Roemer heeft deze kisten vervolgens met 100% winst ingeleverd bij de rechtmatige eigenaar, grossier Van der Valk, die ze herkende aan zijn eigen merktekens.
* Juridische kwalificatie: De controleur concludeert tot diefstal voor Kleijnkramer (die wist dat de kisten niet van hem waren) en heling voor Roemer (die als professioneel koopman had moeten weten dat de prijs te laag was en de herkomst dubieus).
* Taalgebruik: Het rapport hanteert een ambtelijke stijl met typische spelling uit die tijd (bijv. "kooper", "Veling", "teeken"). Er zitten enkele typefouten in de originele doorslag, zoals "RAPPPPOORT" met vier P's, "Roener" in plaats van Roemer, en "adminstratie".
* Strafmaat: De handgeschreven notitie onderaan suggereert een veroordeling van 14 dagen (waarschijnlijk gevangenisstraf) met een proeftijd ("prob."). Opvallend is de opmerking dat de straf wordt gebaseerd op het tarief voor diefstal, zelfs als er sprake is van heling. Dit document stamt uit november 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er een toenemende schaarste aan materialen, waaronder verpakkingsmateriaal en hout. Dit verklaart waarom er proces-verbaal werd opgemaakt voor de diefstal van slechts zes lege veilingkisten; deze hadden in de oorlogseconomie een aanzienlijke waarde en waren essentieel voor de distributie van schaarse goederen. De Centrale Markt was een streng gecontroleerd gebied waar handelaren en transporteurs (overkruiers) over de juiste papieren en toegangskaarten moesten beschikken. Het intrekken van de toegangskaart, zoals vermeld in de laatste alinea, was voor een marktkoopman een zeer zware sanctie omdat het hem feitelijk zijn broodwinning ontnam. A. Kleijnkramer Boon (Controleur) J.W. Boon P. Roemer W. van Smeerdijk Marktwezen