Getypte verklaring/proces-verbaal (doorslag). 12 december 1941 (betreft gebeurtenissen van 2 tot 10 december 1941). (Noot: De tekst is letterlijk overgenomen, inclusief typefouten en doorhalingen. Handgeschreven tekst in de marge is tussen vierkante haken toegevoegd.)

[Marge, handgeschreven:] Scheltus koopt dus van zijn knecht!

kooper Scheltus, die my desgevraagd opgaf te zyn genaamd :
CORNELIS SCHELTUS, geboren te Oud-Karspel den 28 October 1909
groentehandelaar, en wonende Argonautenstraat No.1 te Amsterdam
Nadat ik hem had medegedeeld, dat hy thans de waarheid moest
zeggen betreffende de herkomst van zyn hit en kar, verklaarde
hy het navolgende :
" Ik heb de hit en kar, die U by my heeft gezien, gekocht van
" een persoon, dien ik niet van naam ken, doch ik weet, dat
" hy in de Quellynstraat woont. "
Toen ik Scheltus mededeelde, dat deze verklaring niet juist
was, hield hy vol, dat het wel zoo was. Daarna heb ik hem de
verklaring van Wit voorgelezen en hem gevraagd, wat daarop zyn
antwoord was. Toen zei hy my, nu U toch alles weet, zal ik U
de waarheid vertellen en verklaarde hy als volgt :
" Verleden weeg Dinsdag 2 December 1941 is myn knecht naar de
" Ventrale Markt gegaan om een party geele kool, die ik van
" den grossier Ootjers gekocht had, tehalen. Inplaats van dat
" hy de gele kool, die op de eerste of tweede pier lag, heeft
" opgeladen, heeft hy op pier E achter het pakhuis van den
" grossier Pouw een daar liggende party groene kool opgeladen
" en deze party bestaande uit 470 stuks koolen voor een ge-
" deelte naar zyn huis op de Da Costakade gebracht. Dit ge-
" deelte bedroeg 370 stuks, die bestemd waren voor zyn vader,
" voor wien ik wel meer handel koop. De overige 100 koolen
" heeft myn knecht toen by my in den winkel gebracht. Het geld,
" dat hy voor deze kool heeft xxxxxxxx bedongen van zyn vader
" xxxxx zegge F. 0.10.per kool, totaal F. 37.-. heeft hy van
" dezen ontvangen en behouden. Voor de 100 koolen, die hy in
" myn winkel heeft afgeladen heb ik hem eveneens F. 0.10. per
" stuks, totaal F. 10.-. betaald, welk bedrag ik hem op Zaterdag
" dag 6 December 1941 tegelyk met zyn loon heb uitbetaald .
" Deze zaak berust geheel op een vergissing en daar ik bang
" was, dat de jongen er kwaad mee kon, heb ik U Maandag 8
" December en Moensdag 10 December j.l. opzettelyk de waarheid
" verzwegen. Dit is de waarheid en verder kan ik U omtrent
" deze zaak niets mededeelen"
Daarna hoorde i , rapporteur, op Vrydag 12 December 1941
des namiddags omstreeks 3.15 uur de knecht van Scheltus, die
my desgevraagd opgaf te zyn genaamd : GYSBERT PIETER KALSHOVEN
geboren te Zevenhoven den 5 Mei 1921, beroep los werkman en
wonende Da Costakade 194 Huis te Amsterdam. Nadat ik hem had
medegedeeld, dat hy verdacht werd een party groene kool, groot
ongeveer 1000 K.G. op 2 December 1941 van de Centrale Markt
te hebben ontvreemd, verklaarde hy als volgt :
" Op Dinsdag 2 December 1941 omstreeks 12 uur bevond ik my
" met paard en wagen op het terrein der Centrale Markt. Ik
" moest een party gele kool by den grossier Ootjers voor myn
" patroon Scheltus opladen. Daar ik niet meer precies wist,
" wat voor kool ik moest opladen, heb ik op pier E. van achter
" het pakhuis van den grossier Pouw een aldaar liggende party
" groene kool op myn wagen geladen. De kool, die ik moest laden
" was bestemd voor myn vader L.C. KALSHOVEN, koopman in groente
" en fruit, wonende Da Costakade 194 Huis, alhier. Het gebeurt
" wel meer, dat ik handel, die door myn patroon gekocht is,
" naar myn vader moet brengen, omdat myn vader niet altyd in de
" gelegenheid is zelf in te koopen en myn patroon dat dan voor
" hem doet. Ik heb dan ook de groene kool naar myn vader ge-
" bracht en daarna met de leege kar naar de zaak van myn pa-
" troon gegaan. Myn patroon deelde ik mede, dat er 470 stuks Dit document is een verslag van een verhoor door een (politie)rapporteur aangaande een vermeende diefstal op de Centrale Markt in Amsterdam. De zaak draait om twee hoofdpunten:
1. De herkomst van een paard en wagen: Scheltus legt hierover eerst een valse verklaring af, maar geeft later toe de waarheid te hebben verzwegen.
2. De verduistering van groene kool: Op 2 december 1941 heeft de knecht, Kalshoven, 470 stuks groene kool meegenomen van pier E (grossier Pouw), terwijl hij gele kool had moeten ophalen bij grossier Ootjers.
* Van de 470 kolen gingen er 370 naar de vader van de knecht en 100 naar de winkel van Scheltus.
* Opvallend is dat Scheltus zijn eigen knecht per kool betaalde (F. 0,10) voor de goederen die de knecht elders "gevonden" of foutief meegenomen had. Dit wordt in de handgeschreven kanttekening ("Scheltus koopt dus van zijn knecht!") cynisch opgemerkt.

De verdachten presenteren het voorval als een "vergissing" vanwege onduidelijkheid over de bestelling, maar de rapporteur spreekt van verdenking van ontvreemding van ongeveer 1000 kg kool. Het document dateert uit december 1941, ruim anderhalf jaar na het begin van de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en distributiemaatregelen. De Centrale Markt in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat) was het kloppend hart van de voedselvoorziening voor de stad.

Diefstal, "vergissingen" bij het laden en de handel op de zwarte markt namen in deze oorlogsjaren sterk toe door de voedselschaarste en prijsbeheersing. Het feit dat een ondernemer goederen van zijn eigen knecht koopt zonder officiële factuur van een grossier, duidt op illegale handelspraktijken die destijds streng werden vervolgd door de Crisis Controle Dienst (CCD) en de politie.