Proces-verbaal (uittreksel/afschrift). (Pagina 1)

PRO JUSTITIA.
Marktwezen No. 77/98/3 M.
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e sectie 2e afdeeling.

Gezien [handtekening]

PROCES-VERBAAL.
Hoofdkantoor [handgeschreven]

Proces-verbaal contra:
Lodewijk Verweij, oud 23 jaar, knecht, wonende Vogelenzangstraat 57 te Amsterdam-West, terzake het niet voldoen aan een bevel, krachtens wettelijk voorschrift gedaan door een ambtenaar met eenig toezicht belast en terzake het zich verzetten met geweld tegen een ambtenaar tijdens de rechtmatige uitoefening van zijn bediening.

Ik, ondergeteekende, Klaas Marinus, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, verklaar het navolgende: "Op Dinsdag 30 December 1900 een en veertig, des voormiddags omstreeks 10.30 uur v.m. bevond ik mij met toezicht belast bij de afgifte van aardappelen op het terrein van de Centrale Markt. Op datum en tijd voornoemd vond afgifte van aardappelen plaats uit eenige spoorwagons, welke op het achterterrein van de Centrale Markt stonden. Bij een der wagons bevonden zich vier mij onbekende personen met hun voertuig om aldaar aardappelen in ontvangst te nemen. Aangezien bij een andere wagon zich geen personen bevonden om aardappelen in ontvangst te nemen, hoewel ook dit mogelijk was, gaf ik aan een der hiervoor gemelde personen opdracht zich met zijn voertuig naar den anderen wagon te begeven, opdat de afgifte hierdoor een vlotter verloop zou hebben. Hierbij merk ik op, dat ik tot het doen van een zoodanig bevel bevoegd ben, krachtens Artikel 35 van het Reglement op de Centrale Markt (voorgeschreven in Artikel 12 sub B van de Verordening op den Dienst van het Marktwezen). Blijkbaar weigerde bedoelde persoon opzettelijk aan mijn bevel te voldoen, althans voegde hij mij toe: "Dat doe ik niet", door welke houding de orde bij de afgifte van aardappelen door dezen persoon werd verstoord en om welke reden ik hem gelastte zich met zijn voertuig van de Centrale Markt te verwijderen. Aanvankelijk begaf hij zich hierop met zijn voertuig in de richting van het uitgangshek van de Centrale Markt, doch zag ik, dat hij zijn voertuig bij het Halgebouw op het terrein van de Centrale Markt neerzette, terwijl hij zich zelf in het gebouw begaf. Ik, verbalisant, ben bedoelde persoon toen gevolgd en heb hem in het Halgebouw nogmaals gelast zich met zijn voertuig van de Centrale Markt te verwijderen. Ook toen weigerde hij blijkbaar opzettelijk aan mijn bevel gevolg te geven en voegde hij mij toe: "Sodemieter op, wat heb ik met je te maken". Na hem nog eenige malen gelast te hebben zich van het marktterrein te verwijderen, voegde hij mij toe: "Je kunt een klap voor je smoel krijgen". Ten einde bedoelde persoon van het marktterrein te verwijderen, heb ik hem bij zijn kleeding vastgepakt en wilde hem zoo van de markt verwijderen. Bedoelde persoon begon toen hevig te rukken en trekken in een andere richting dan ik hem voeren wilde, terwijl hij mij tevens met zijn vuist een stomp om mijn neus gaf. Eerst nadat eenige collega's mij assistentie hadden verleend, gelukte het mij bedoelde persoon over te brengen naar het kaartenkantoor van de Centrale Markt.

Deze persoon verklaarde mij toen desgevraagd te zijn genaamd:

LODEWIJK VERWEIJ

geboren te Amsterdam, 24 Februari 1918, knecht en wonende Vogelenzangstraat 57 te Amsterdam-West.
Niets meer te zijnen laste hebbende heb ik hem weer heengezonden.
Ik heb Verweij dit proces-verbaal aangezegd.
En heb ik hiervan dit proces-verbaal, op den door mij afgelegden ambtseed, opgemaakt, geteekend en gesloten te Amsterdam, 16 Januari 1900 twee en veertig.

De Ambtenaar bij het Marktwezen.
[Handtekening: K Marinus]
(K. Marinus)

Gezien:
De Commissaris van Politie, * Toon en taalgebruik: Het document is opgesteld in een ambtelijke, zakelijke stijl die typerend is voor de Nederlandse politie en opsporingsdiensten in de eerste helft van de 20e eeuw (bijv. "terzake", "eenig toezicht", "des voormiddags"). Opvallend is het contrast tussen de formele taal van de ambtenaar en de informele, agressieve citaten van de verdachte ("Sodemieter op", "klap voor je smoel").
* Juridische basis: De verbalisant beroept zich expliciet op artikel 35 van het Reglement op de Centrale Markt om zijn bevoegdheid aan te tonen. Dit wijst op de strikte regulering van de markt tijdens de oorlogsjaren.
* Incidentverloop: Wat begint als een simpele verkeers- of logistieke aanwijzing (het herverdelen van de wachtrij bij de aardappelwagons) escaleert door de weigering van Verweij. De escalatie gaat van verbale agressie naar fysiek verzet en uiteindelijk mishandeling (een "stomp" op de neus).
* Opvallende details: De verdachte wordt na de aanhouding weer "heengezonden", wat suggereert dat het proces-verbaal later via de normale weg door het Openbaar Ministerie zou worden afgehandeld, tenzij er direct gevaar was. De vermelding van "onbezoldigd veldwachter" geeft aan dat de marktmeester extra opsporingsbevoegdheden had gekregen. * Historische periode: Dit proces-verbaal dateert van januari 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.
* Voedselschaarste: Aardappelen waren in deze periode op de bon (gerantsoeneerd). De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren het zenuwcentrum voor de voedselvoorziening van Amsterdam. Spanningen bij de distributie van schaarse goederen zoals aardappelen kwamen veel voor; mensen waren nerveus en de regels waren streng.
* De Centrale Markthallen: Dit complex was in die tijd een afgesloten terrein waar strenge controle heerste. De "knecht" Lodewijk Verweij was waarschijnlijk werkzaam voor een handelaar of transporteur.
* Datumsaanduiding: In de tekst staat "1900 een en veertig" en "1900 twee en veertig". Dit was een destijds gangbare manier om data op officiële formulieren in te vullen waarbij "1900" vaak al was voorgedrukt of als standaard werd getypt, waarna de rest van het jaartal voluit werd geschreven. K. Marinus Marktwezen Politie