Circulaire (Nr. 68) van het Gemeentelijk Materialenbureau Amsterdam. 23 juli 1941. Ir. E. de Kruijff, Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau, Amsterdam. Heeren Hoofden van Diensten en Bedryven. [Briefhoofd]
Nº 60/7/60 M. 1941 24/7
Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Telefoon: 43321, 43130
Toestellen: 568, 569, 576

Aan: Heeren Hoofden van Diensten en Bedryven.

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

No. 10/113 G.M.B.
Circ. 68
Bijlagen: —

Amsterdam, 23 Juli 1941

[Handgeschreven parafen rechtsboven]

Verstrekking van brandstoffen.

In de nieuwe distributieregeling voor vaste brandstoffen is bepaald, dat voor het stookseizoen 1941/1942 als maximum aan de verbruikers van huisbrand over het algemeen niet de geheele door de brandstoffencommissies berekende hoeveelheden zullen worden toegewezen, maar een bepaald percentage daarvan.

Aan ziekenhuizen, sanatoria en gestichten voor ouden van dagen zal 100 % worden toegewezen, aan de overige verbruikers behoorende tot groep B., zooals ryks-, gemeente- en provinciale kantoren, scholen, enz. 80 % en aan gebouwen voor publieke vermakelykheden zooals schouwburgen enz. slechts 60% van de toewyzing over het stookseizoen 1940/41.

Voor het harden van metaal en het snyden van draad op metaal mag op order van de desbetreffende autoriteiten geen raapolie meer worden toegewezen. Voor dit doel dient een emulsie te worden gebruikt, bestaande uit 85% minerale olie en 15% raapolie, waarvoor eventueel vergunningen worden afgegeven door het Ryksbureau voor Aardolieproducten via myn Bureau.

Voor het aanmaken van kit voor het dichten van leidingen adviseert het betreffende Ryksbureau inplaats van lynolie soyaolie te gebruiken.

VE [stempel/paraaf]
Het Hoofd van het Gemeentelyk Materialenbureau,
Ir. E. de Kruijff.

C.S. Stadhuis
A'dam 7-'41

[Onderaan:] 1000-6-'41 [Drukkerijcode] / 100 [Handgeschreven] Deze circulaire is een officieel administratief schrijven dat getuigt van de groeiende schaarste aan grondstoffen tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De tekst is zakelijk en dwingend.

Opvallende punten in de tekst:
* Rationering: Er wordt een strikt onderscheid gemaakt tussen verschillende categorieën verbruikers. Instellingen voor de zorg behouden hun volledige toewijzing, terwijl kantoren en scholen fors moeten inleveren (20%) en de cultuursector (schouwburgen) zelfs 40% minder brandstof krijgt dan het jaar ervoor.
* Substitutie van grondstoffen: Vanwege tekorten aan plantaardige oliën zoals raapolie en lijnolie (lynolie), dwingen de autoriteiten het gebruik van alternatieven af. Raapolie moet worden verdund met minerale olie, en lijnolie moet in kit worden vervangen door sojaolie.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige spelling (bijv. 'ryks', 'toewyzing', 'bedryven') en de formele aanspreekvorm 'Heeren'. Het document dateert van juli 1941, ruim een jaar na het begin van de bezetting. De economie was in deze periode volledig ondergeschikt gemaakt aan de Duitse oorlogsvoering. De distributie van brandstoffen en materialen werd centraal aangestuurd door 'Rijksbureaus', waarbij de lokale uitvoering bij gemeentelijke instanties zoals het 'Materialenbureau' lag.

De besparingen op brandstof voor publieke gebouwen en de vervanging van schaarse oliën door surrogaten zijn typerend voor de 'schaarste-economie' van de oorlogsjaren. De prioriteit voor ziekenhuizen toont aan dat men probeerde de essentiële zorg zo lang mogelijk te ontzien, terwijl de drastische korting voor theaters (60% van de normale toewijzing) de lage prioriteit van 'publieke vermakelijkheid' in tijden van nood onderstreept.