Brief / Ambtelijk memorandum 20 februari 1942 A’dam, 20/2 1942

Aan S.G. van Dept. v. Waterstaat
ter attentie th.

(afschrift aan Bureau Gemachtigde van de Prijzen)
ter attentie th.

Hiermede heb ik de eer U voor het volgende Uw aandacht te vragen.

Ten einde den afvoer van aardappelen van de C.M. naar de winkels van de kleinhandelaren in de stad in goede banen te leiden is het zeer wenschelijk gebleken een afvoercentrale in het leven te roepen, welke zal staan onder leiding van mijn dienst.

Tot nu toe vindt deze afvoer plaats door eigen vervoerders (dat zijn dus de kleinhandelaren, die hun aardappelen zelf vervoeren) en door zgn. karriers (dat zijn expediteurs, die de aardappelen op kosten van den kleinhandel, naar de winkels v.d. vervoeren). Een en ander veroorzaakte bij de afgifte der aardappelen op de C.M. dikwijls groote moeilijkheden, terwijl door den kleinhandel, die zijn aardappelen door karriers liet vervoeren, de laatste tijd herhaaldelijk werd geklaagd over de vrachtprijzen. Als regel wordt voor het vervoer van aardappelen een prijs berekend van tusschen f 0,20 - f 0,25 per hl. van 70 kg. doch de laatste maanden waren prijzen van f 0,30 - f 1.= per hl. geen uitzondering.

Wanneer de afvoercentrale onder leiding van mijn dienst wordt georganiseerd, ligt het in de bedoeling om voor het vervoer een uniform tarief van f 0,21 per hl. aan den kleinhandel in rekening te brengen. (Vanzelfsprekend zal het eigen vervoer ook bij deze regeling geheel vrij worden gelaten). Deze vrachtprijs ligt dus beduidend lager, dan die, welke den laatsten tijd door de karriers werd berekend.

[Tekst in de linkermarge:]
Tevens zal de verstopping die nu vrijwel dagelijks plaats vindt door de overvloedige toevloed die nu in de vroege morgenuren plaats vindt waardoor er een zeer groote wachttijd voor de winkeliers en expediteurs is, hetgeen weer het maken van extra kosten met zich meebrengt. Een goede doorstroming wordt door deze dienstregeling bevorderd. Tevens zal de keuring van de aardappelen op een beter peil komen te staan, omdat er voldoende tijd aanwezig is om kwaliteitsverschil zooveel mogelijk te voorkomen. De brief bevat een voorstel om de distributie van aardappelen vanuit de Centrale Markt (C.M.) in Amsterdam naar de stadsdetailhandel te centraliseren via een 'afvoercentrale'. De schrijver kaart drie hoofdproblemen aan die door dit nieuwe systeem moeten worden opgelost:

1. Prijsbeheersing: Private transporteurs ('karriers') maken misbruik van de situatie door woekerprijzen te vragen (tot f 1,00 per hectoliter, waar f 0,20 normaal was). De centrale stelt een vast laag tarief van f 0,21 voor.
2. Logistieke chaos: De ongeorganiseerde aanloop van transporteurs zorgt voor enorme ochtendopstoppingen en lange wachttijden bij de markt.
3. Kwaliteitswaarborg: Door een betere spreiding en organisatie van de afgifte ontstaat er meer ruimte voor een degelijke keuring, wat de kwaliteit van het geleverde product aan de consument moet verbeteren.

De maatregel laat de keuzevrijheid voor winkeliers die zelf hun vervoer verzorgen intact, maar richt zich specifiek op het professionaliseren van de uitbestede vracht. Dit document is geschreven in februari 1942, tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De context van de Tweede Wereldoorlog is essentieel voor het begrijpen van de tekst:

• Voedseldistributie: In deze periode was er sprake van toenemende schaarste. De overheid reguleerde de voedselstromen strak via distributiebonnen en prijsvoorschriften.
• Gemachtigde voor de Prijzen: Dit bureau was een belangrijk orgaan tijdens de bezetting om inflatie en zwarte handel tegen te gaan. De kopie aan deze instantie onderstreept dat het bestrijden van de "vrachtprijs-woeker" een prioriteit was.
• Centrale Markt: De genoemde 'C.M.' is de Centrale Markthal in Amsterdam-West, die in de oorlogsjaren fungeerde als het strategische hart van de voedselvoorziening voor de Amsterdamse bevolking.
• Centralisatie-drang: Het voorstel past in de bredere trend van de oorlogsjaren waarbij private sectoren onder overheidstoezicht werden geplaatst om maximale controle over de middelen te houden. S.G. van Dept