Handgeschreven brief (klacht of melding). 13 juni 1942. Amsterdam den 13e Juni 1942

is blijkbaar bestemd voor leveren
Directie Amsterdamsche Groenten Markt Centrale

[Stempels: N.V. NEDERLANDSCHE VEILING VAN LAND- & TUINBOUWPRODUCTEN "AMSTERDAM"]
[Archiefnummers: No 2e/23/1 en M. 1942 17/6]

Geachte WelEd. Heer Directeur

Naar aanleiding mijn schrijven, verzoek ondergeteekende u te mogen opmerkzaam maken.
Een groentezaak Marnixstraat 241 hoek W: Egelantiersstraat dat door twee gebroeders Jaap en Piet in de zaak zijn.
Vrijdag den 12e dezer stond een rij menschen te wachten, om groente en aardappelen van 's morgens 6 u af
't toeval wilde, dat een groente vrouw uit de Tuinstraat, de broeders groente zag verkoopen op de openbare weg, en die vertelde dit aan den mensche die stonden te wachten, aan de zaak, dat de groente voor ongeoorloofde hooge prijs aan 't verkoopen was.
Toen Piet en Jaap aan de zaak kwam, vertelde Piet dat hij geen groente had, maar wel groene komkommers
er ontstond ruzie, hij werd uitgescholden, een vrouw ging hem te lijf, 't was jammer dat er geen agent van politie aanwezig was, 't was daarna lang niet goed geloopen menschen hebben de hele dag om de zaak geloopen, en 't geval over gesproken, dat zulks meer is gebeurt.

Z.O.Z. [Zie Ommezijde]
2 C

--- * Taalgebruik: Het document is geschreven in de toen gangbare spelling (bijv. "mensche", "gebeurt" als voltooid deelwoord zonder -d, "ondergeteekende"). Het handschrift is een vlot, enigszins informeel cursief schrift, kenmerkend voor de eerste helft van de 20e eeuw.
* Inhoud: De schrijver rapporteert een incident waarbij de gebroeders Jaap en Piet (eigenaren van een groentewinkel in de Jordaan) beschuldigd worden van illegale handel. Terwijl een rij klanten vanaf 06:00 uur 's ochtends wachtte op rantsoenen, werden de broeders betrapt op het verkopen van voorraden op straat tegen woekerprijzen ("ongeoorloofde hooge prijs").
* Incident: De situatie escaleerde tot een fysieke confrontatie waarbij een wachtende vrouw een van de broeders aanviel. De schrijver beklaagt zich over de afwezigheid van de politie.
* Topografie: De genoemde locaties (Marnixstraat 241, hoek West-Egelantiersstraat en de Tuinstraat) situeren het voorval in het hart van de Amsterdamse Jordaan.

--- Dit document stamt uit juni 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste aan voedsel en waren goederen streng gerantsoeneerd.

1. Distributie en Zwarte Handel: Omdat veel producten op de bon waren, ontstond er een levendige zwarte markt. Winkeliers die hun voorraad buiten de officiële kanalen om tegen hogere prijzen verkochten, werden met argusogen bekeken door de hongerige bevolking.
2. Sociale Spanning: De brief illustreert de enorme spanningen in de Amsterdamse volksbuurten. Mensen moesten urenlang in de rij staan ("van 's morgens 6 u af") voor basisbehoeften. Het vermoeden van prijsopdrijving of achterhouden van voorraden leidde direct tot volkswoede en eigenrichting.
3. Toezicht: De melding is gericht aan de Groenten Markt Centrale. Dit type brieven (vaak "verklikbrieven" genoemd, hoewel dit een klacht over economisch misbruik betreft) was voor de autoriteiten een belangrijke bron van informatie om de distributieregels te handhaven en de openbare orde te bewaren. De afkorting "Z.O.Z." suggereert dat de brief op de achterzijde vervolgd werd met meer details of een ondertekening. N.V. Nederlandsche Politie