Ambtelijk rapport van een kwaliteitsinspectie. 28 oktober 1942 (afgeleid van het kenmerk en de tekst). No 2c/101/1 M. 1942 28/10 [handgeschreven parafen rechtsboven]

Rapport.

Ingevolge Uw opdracht heb ik, ondergetekende J. van Leeuwen, controleur bij het Marktwezen, een partij witte kool, welke zich bevindt in het schip "Scheldestroom", groot 174 ton, schipper C. Paulusse - Terneuzen, beoordeeld.
Mijn oordeel is dat deze kool weliswaar, door verschillende oorzaken, in kwaliteitswaardering achteruit is gegaan; de buitenste bladeren, vooral in het onderste deel der lading, zijn verrot en het geheel heeft een onooglijke aanblik en verspreid een onaangename geur.
Niettemin is deze kool, ontdaan van de bedorven bladeren zeer wel geschikt voor de consumptie.
Vanzelfsprekend is van deze partij echter, door bovengenoemde noodzakelijke behandeling alvorens zij kan worden verkocht, een aanmerkelijk gewichtsverlies onvermijdelijk.
Dat deze kool in deze toestand hier is aangekomen is veroorzaakt
1° door het langdurig transport
2° door een, voor een transport van zoo langen duur, onjuiste stapeling.
Ter zake van het transport werd door mij gehoord schipper C. Paulusse. Deze verklaarde mij dat hij verleden week Zaterdag (17.10.42) door de Fa G. Meulenberg handelaar in grove groenten te Terneuzen beladen werd met deze partij kool (74 ton) welke was bestemd voor de Fa R. Bijl. Zaagmolenkade 46 te Rotterdam.
Hij is toen vertrokken (gesleept) naar de Koolhaven te Rotterdam, alwaar hij aankwam op Maandagavond. Dinsdagavond werd hem door de Fa. Bijl opdracht gegeven door te varen naar Amsterdam omdat dit artikel wegens groote aanvoer te Rotterdam onverkoopbaar was. Pas Woensdagmorgen kon hij een sleepboot krijgen zoodat hij Donderdagavond omstreeks 7 uur aan de Centrale Markt arriveerde. Zes dagen heeft deze reis dus geduurd.
Daarop nu was met het stuwen der lading niet gerekend; de lading was hiervoor veel te dik zoodat noodwendig broeiing moest intreden.
Voorts is door mij gehoord de vertegenwoordiger der firma Bijl op de Centrale Markt gevestigd als tussenhandelaar voor de Joodsche grossiers Wagenaar en Wijnschenk. Deze verklaarde mij omtrent de gang van zaken met deze lading geheel onkundig te zijn. Alleen heeft hij opdracht van zijn patroon deze kool te verkoopen en gezien de toestand waarin de onderhavige partij zich bevindt Het document is een technisch-logistiek rapport over voedselbederf tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

• Logistiek falen: Een lading van 74 ton witte kool is zes dagen onderweg geweest van Terneuzen naar Amsterdam. De vertraging ontstond in Rotterdam, waar de lading "onverkoopbaar" bleek door overschot, waarna het schip naar de Amsterdamse Centrale Markt werd gestuurd.
• Oorzaak van bederf: De controleur stelt vast dat de kool is gaan "broeien". Omdat de lading te dik gestapeld was voor een transport van deze duur, kon de warmte die vrijkomt bij de ademhaling van de groente niet weg, wat leidde tot rotting van de onderste lagen en een onaangename geur.
• Economische schade: Hoewel de kool na het verwijderen van de buitenste bladeren nog geschikt is voor consumptie, zal dit leiden tot een substantieel gewichtsverlies en dus economisch verlies.

• Bureaucratie: Het document illustreert de nauwgezette controle door het "Marktwezen" op de kwaliteit en doorstroom van voedsel in een tijd van schaarste en distributie. Dit rapport is opgesteld in oktober 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. De context is in twee opzichten cruciaal:

• Voedselvoorziening: Tijdens de bezetting was de voedselvoorziening streng gereguleerd. Elke partij groente die de markt bereikte, was essentieel. Het feit dat een controleur van het Marktwezen een gedetailleerd onderzoek instelt naar "slechts" één scheepslading kool, toont aan hoe kritiek de verspilling van voedsel werd geacht.

• Vervolging en "Arisering": De expliciete vermelding van de "Joodsche grossiers Wagenaar en Wijnschenk" is historisch zeer pijnlijk en significant. In oktober 1942 was de deportatie van de Joodse bevolking naar de vernietigingskampen in volle gang. Joodse bedrijven waren onderworpen aan "arisering" (het onder dwang overdragen van bezit aan niet-Joodse beheerders, zogenaamde Verwalters). De tussenhandelaar (Fa. Bijl) die beweert "onkundig" te zijn van de zaken van deze Joodse grossiers, opereert in een grijs gebied waarin Joodse ondernemers hun handel probeerden voort te zetten terwijl hun rechten en bezittingen systematisch werden afgenomen. Het label "Joodsche" in een officieel overheidsdocument onderstreept de rassenideologie die door de bezetter was opgelegd en door de Nederlandse bureaucreatie werd overgenomen.