Getypt concept van een zakelijke brief met handgeschreven correcties. Concept.

N.V. Handel-Maatschappij Adr. Kolle en Van Os.
Statenweg 151,
R o t t e r d a m.

Uw mondeling verzoek om betaling van de stempelmachine, die thans nog in gebruik is, heeft mij aanleiding gegeven om het advies in te winnen ~~bij~~ ^van het Gemeentelyk Bureau voor Organisatie en Efficiency, welk bureau destyds ~~voor~~ ^tot aanschaffing van de stempelmachines heeft geadviseerd. Bovengenoemd bureau heeft mij thans bericht, dat aan Uw verzoek niet kan worden voldaan, omdat aan de voorwaarde, die bij de bestelling der machines werden gesteld niet is voldaan. Vast staat immers, dat bij de besprekingen, die met Uwen heer Zarly werden gevoerd, voordat de bestelling aan Uw Maatschappij werd opgedragen een duidelyke uitleg werd gegeven van het doel, waarvoor de machines moesten dienen, en het hem dus bekend was, dat zy een comptabele administratie moesten vervangen en dus onfeilbaar moesten werken. Ook de eisch, dat de stempel met redelyke nauwkeurigheid in een bepaald vak moest komen te staan was hem bekend. Onder redelyke nauwkeurigheid moest verstaan worden, dat geen twyfel mocht ryzen voor welk vak de stempel bedoeld is, de stempels niet over elkaar mochten vallen en de omranding van het vakje niet noemenswaard overschreden mocht worden. Bij de demonstratie met de machines te mynen kantore heeft de bedryfs-economische adviseur reeds dadelyk den indruk gekregen, dat de constructie van de transportinrichting niet voldoende was opgelost, om aan bovengenoemde eischen te voldoen. In de practyk bleek dan ook al spoedig, dat deze indruk juist is geweest. Een der machines moest reeds spoedig buiten gebruik worden gesteld. Van de machine, die thans nog wordt gebruikt, kan echter niet gezegd worden, dat zy tot volle tevredenheid functionneert. De mogelykheid is echter niet uitgesloten, dat de fabrikant tenslotte toch in staat zal blyken te zyn, het machinetype zoo te wyzigen, dat de kaart stevig door het transportmechanisme wordt geklemd en wel op een nauwkeurig bepaald oogenblik, dat bij het verder transporteeren onder den roteerenden stempel deze onfeilbaar op de juiste plaats komt. Het rapport, dat de Hasler-fabriek ~~zou~~ ^zal uitbrengen, zoodra zy de aan haar teruggezonden machine aan een grondig onderzoek heeft kunnen onderwerpen, dient te worden afgewacht, alvorens dezerzijds beslist kan worden over het al of niet annuleeren der bestelling. Dit document betreft een zakelijk geschil over de levering en betaling van kantoormachines (stempelmachines). De kernpunten zijn:
* Ingebrekestelling: De koper weigert betaling omdat de machines niet voldoen aan de vooraf gestelde specificaties, specifiek wat betreft de nauwkeurigheid van de "transportinrichting".
* Functionele eisen: De stempels moesten binnen de kaders ("vakjes") van een administratieve kaart vallen voor een "comptabele administratie" (boekhouding). De machines bleken in de praktijk onbetrouwbaar.
* Deskundig advies: Er is advies ingewonnen bij een gespecialiseerd bureau voor efficiency, dat destijds ook de aanschaffing had geadviseerd.
* Status van het document: Het betreft een concept ("Concept" bovenaan). De handgeschreven wijzigingen (zoals "van" i.p.v. "bij" en "zal" i.p.v. "zou") tonen een redactieproces. Het grote blauwe kruis duidt erop dat dit concept is vervangen door een definitieve versie of dat de brief in deze vorm niet is verzonden. De brief illustreert de opkomst van de mechanisering van de administratie in de vroege 20e eeuw. Het genoemde "Gemeentelyk Bureau voor Organisatie en Efficiency" verwijst naar het Rotterdamse bureau (opgericht in 1922), dat een pioniersrol speelde in de wetenschappelijke bedrijfsvoering (Taylorisme) binnen de overheid.

De "Hasler-fabriek" (Hasler AG uit Bern, Zwitserland) was een bekende producent van frankeermachines en tijdregistratiesystemen. De N.V. Handel-Maatschappij Adr. Kolle en Van Os was een bekende importeur van kantoormachines, gevestigd in Rotterdam. De discussie over de technische werking van de "transportinrichting" toont de kinderziektes van de toenmalige mechanische kantooroplossingen. N.V. Handel