8 februari 1940. N.V. Handelmaatschappij ADR. Koller & Van Os, Rotterdam. Den Heer Directeur der Centrale Markthallen, Amsterdam. N.V. HANDELMAATSCHAPPIJ
ADR. KOLLER & VAN OS
VERVOLGBLAD 1.
Rotterdam, 8 Februari 1940.

Den Heer Directeur der
Centrale Markthallen,
Jan van Galenstraat 14,
A m s t e r d a m.-

"HASLER" stempelmachine met "viseur"-inrichting
voor het aanbrengen van een stempelafdruk
overeenkomende met de vaste waarde van
25 cent in de smalle vakken 1 t/m.26 van
de legitimatiekaarten volgens bijgesloten
schets "B", waardestempel uitgerust met
een nummerateur van 4 cijfers, verder
voorzien van een specialen waardeteller,
gesplitst in twee groepen ter opname zoo-
wel van het totaal der gestempelde be-
dragen ad 25 cent als van het aantal ver-
richte stempelingen overeenkomende met
den nummerateurstand, tevens met eene
inrichting voor het afponsen op elk ge-
wenscht tijdstip van den waardeteller- en
den nummerateurstand in een contrôlekaart -

compleet met alle verdere inrichtingen
vereischt voor een snelle en eenvoudige
werkwijze voor het verrichten en contro-
leeren der vorengenoemde stempelingen

uitsluitend voor handbediening..........f 785.00

met electrische aandrijving, tevens voor
handbediening...........................f 960.00

Alle noteeringen zijn vrijblijvend en strikt netto,
inclusief omzetbelasting. De levertijd voor de machines zal
3 à 4 maanden bedragen, met het voorbehoud, dat de verzen-
dingsmogelijkheid van goederen uit Zwitserland blijft zooals
tot dusver.

Ten einde met de aangeboden "Hasler" stempel-
machines niet alleen een volkomen feillooze mechanische con-
trôle op de met elke machine gestempelde bedragen te be-
reiken, maar bovendien nog eene administratieve contrôle op
de per persoon, resp. de over een zeker tijdsverloop verrich-
te stempelingen te verkrijgen, werken beide machines met
zoogenaamde "contrôlekaarten", waarvan wij 2 modellen hierbij
sluiten.

In deze contrôlekaarten wordt automatisch de
beginstand van den waardeteller en van den nummerateur ge-
ponst, zooals de machine deze beide standen bij het inbrengen
van de kaart aangeeft. Wordt na het verrichten van een aan-
tal stempelingen, resp. aan het einde van den dag of van een
bepaalde periode, de contrôlekaart weder uit de machine ge-
nomen, dan wordt door deze handeling de thans door de
machine aangegeven eindstand van waardeteller en nummerateur
in de contrôlekaart geponst, benevens het volgnummer van de
contrôlekaart en een aan de desbetreffende machine eventueel
gegeven kenteeken. Deze brief is een gedetailleerde offerte voor gespecialiseerde kantoorapparatuur vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De kern van het document is de beschrijving van de "Hasler" stempelmachine, die bedoeld is voor het stempelen van legitimatiekaarten met een vaste waarde van 25 cent.

Opvallende technische kenmerken zijn:
* Dualiteit in functies: De machine telt zowel de totale financiële waarde als het aantal handelingen (stempelingen).
* Controlesysteem: Het gebruik van "contrôlekaarten" waarbij de begin- en eindstand mechanisch worden geponst, wijst op een vroege vorm van geautomatiseerde administratieve bewijsvoering om fraude te voorkomen.
* Aandrijving: De klant heeft de keuze tussen een handbediende versie (f 785,-) of een elektrische variant (f 960,-).

De prijzen zijn uitgedrukt in guldens (f) en zijn inclusief de destijds geldende omzetbelasting. Het document biedt een interessant tijdsbeeld op verschillende vlakken:

1. Economisch en Logistiek: De datum, 8 februari 1940, is cruciaal. De oorlog in Europa was al gaande, maar Nederland was nog neutraal. De expliciete vermelding van het voorbehoud betreffende de verzending vanuit Zwitserland (waar Hasler vandaan kwam) getuigt van de groeiende onzekerheid in de internationale handel door de oorlogsdreiging.
2. Bestuurlijk: De geadresseerde is de directeur van de Centrale Markthallen in Amsterdam. Dit was het logistieke hart van de voedselvoorziening in de hoofdstad. Het feit dat er specifieke legitimatiekaarten met waardestempels nodig waren, suggereert een systeem van toegangsrechten of transactieleges voor handelaren op de markt.
3. Technologisch: Hasler was een gerenommeerd Zwitsers bedrijf in precisie-instrumenten en frankeermachines. De hier beschreven machine is een voorbeeld van de mechanisering van de administratie die in de eerste helft van de 20e eeuw de efficiëntie in grote organisaties moest verhogen.
4. De Firma: N.V. Handelmaatschappij ADR. Koller & Van Os was een bekende Rotterdamse importeur van kantoormachines en meetinstrumenten, gevestigd in een stad die slechts drie maanden na deze brief zwaar gebombardeerd zou worden.