Ambtelijk memorandum / Brief (doorslag) 8 november 1939 DIRECTIE MARKTWEZEN
AMSTERDAM

Vervolg No. 1 van brief dd. 8 November 193[handgeschreven: 9]
No. 8A/129/3 M. aan den Heer Wethouder voor de
te Amsterdam. Levensmiddelen.

practijk zullen worden beoordeeld. Hiervoor is voldoende tijd
beschikbaar, daar aanvankelijk voor het jaar 1940 met het oude
systeem wordt doorgewerkt.
Wel zal reeds worden overgegaan tot het opplakken
van de portretten, in plaats van nieten, ten einde van de nieten
geen last te hebben bij eventueele invoering van het machinale
stelsel. Aanschaffing van plakmachines is waarschijnlijk niet
dienstig, maar ook dit wordt nog onderzocht.

Het register van betalingen kan niet worden ge-
mist om de volgende redenen:
1e. het dient om na te gaan of een kooper, die zijn kaart
vergeten heeft, of zegt vergeten te hebben, reeds betaald
heeft, in welk geval tot nu toe geen nieuwe betaling wordt
geëischt, [handgeschreven: indien uit het register blijkt dat betaling] [doorgehaald: althans niet voor de loopende week- of maandperio-]
[doorgehaald: der] heeft plaatsgehad.

[handgeschreven in de marge: le]
2e. Zooals reeds hierboven is opgemerkt, heeft Maatschappelijk
Steun mijns inziens belang bij een systeem, dat de mogelijk-
heid biedt om te contrôleeren of koopers, die steun aan-
vragen, regelmatig de Centrale Markt hebben bezocht. Deze
contrôle geschiedt tot nu toe uit het register van beta-
lingen. Temeer lijkt mij handhaving van deze contrôle-
mogelijkheid geboden, indien van de zijde van Marktwezen
[handgeschreven: (en dient voor)] aan Maatschappelijk Steun advies moet worden gegeven,
omtrent de positie van individueele koopers (venters enz.),
zooals in de toekomst in Uwe bedoeling ligt, blijkens het
instellen bij Maatschappelijk Steun van een Contactcommissie
op het gebied van den straathandel. Bij invoering van een
machinaal systeem met overplakking zal dus zeker het regis-
ter van betalingen gehandhaafd moeten worden.

[handgeschreven in de marge: Ten len]
3e. Voor het nagaan of koopers in het bezit dienen te worden
gesteld van een Rijkserkenningskaart, - waarvoor vereischt
is, dat zij onafgebroken gedurende de laatste 2 jaren in
den handel in gewassen van den land- en tuinbouw zijn
werkzaam geweest - wordt regelmatig gebruik gemaakt van het
register van betalingen.
Afschaffing of verandering van het register van

[Linksonder:] Model A.Z. 15-2000-3-'38-1403 Dit document is een ambtelijke verantwoording van de Directie Marktwezen voor het behoud van het fysieke "register van betalingen" bij de Centrale Markt in Amsterdam. De directie reageert hiermee op een voorgenomen modernisering (machinale verwerking).

Er worden drie kernargumenten aangevoerd voor het behoud van het register:
1. Operationele efficiëntie: Het controleren van betalingen bij vergeten kaarten.
2. Sociale controle: Het verifiëren van de activiteit van handelaren die een beroep doen op de armenzorg (Maatschappelijk Steun), om misbruik te voorkomen.
3. Wettelijke legitimatie: Het register dient als bewijs voor de tweejarige werkervaring die vereist is voor de "Rijkserkenningskaart".

Opvallend is de vermelding van een technologische overgang: men stapt over van het nieten naar het plakken van pasfoto's om toekomstige machinale verwerking niet te belemmeren. De handgeschreven correcties suggereren een zorgvuldige redactie van het document voordat het definitief werd verzonden. Het document dateert van 8 november 1939. Hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was in de Tweede Wereldoorlog, was de mobilisatie in volle gang en nam de overheidsbemoeienis met de voedseldistributie en economische controle toe.

De Centrale Markt (in de huidige Markthal aan de Jan van Galenstraat) was de spil van de Amsterdamse voedselvoorziening. De "Maatschappelijk Steun" was de voorloper van de sociale dienst; in die tijd was er een sterke koppeling tussen de plicht tot arbeid (zoals venten) en het recht op uitkering. De "Rijkserkenningskaart" was in het leven geroepen om de kwaliteit en omvang van de tussenhandel in land- en tuinbouwproducten te reguleren. Het document illustreert de bureaucratische processen die nodig waren om deze complexe systemen van sociale en economische controle te handhaven aan de vooravond van de bezetting. Marktwezen