19 juni 1942 (genoteerd als 19/6 en 1942). 27/15/4 17.1942
No. ~~567~~ 567 L.M. 1942 19/6

Edelachtbare Heer.

Even neem ik de pen op en ben Zoo vrij, om U iets te berichten, en
wel als volgt.
Sinds de laatste zes á acht weken, sttat er de meeste dagen van
dw week, op de Markt in de Ten Katestraat, een zeker iemand die zich
noemt, ( Careliere Astroloog) om de menschen t'verleden en de toekomst
voor een jaar te voorspellen, tot groot ergernis van denkende menschen,
Als U ziet op hoe een geraffineerde manier hij de domme menschen, en
die zijn er helaas veel de kwartjes uit de zak weet te troggelen, t'is
een schande. Ik ken dit Heerschap al een jaar of zes á zeven, hij heeft
steeds door deze zwendel affaire een dikke Boterham weten te ontvangen,
ten koste van arme domme mensen.
Nu weet ik wel, dat in het verleden stelsel van voor 10 Mei 1940
dergelijke zwendelarij mogenlijk was, want in dat voorgaande stelsel was
alles mogelijk, maar in het huidige stelsel, dacht ik dat dit niet mo-
gelijk ~~was~~ zou zijn. U is er absoluut niet mee op de hoogte. Wil u s.v.p.
eens goede nota er van laten nemen, em zoo mogelijk uit de weg te ruimen
in 't belang van dit huidige stelsel en de heele mensheid........
======================= * Inhoud: De schrijver van deze brief beklaagt zich over een zekere "Careliere Astroloog" die actief is op de markt in de Ten Katestraat (Amsterdam-West). De briefschrijver typeert de activiteiten van de astroloog als "zwendelarij" waarbij "domme menschen" geld afhandig wordt gemaakt.
* Toon en taalgebruik: De brief is geschreven in een moralistische en verongelijkte toon. Er zijn verschillende type- en spelfouten zichtbaar (zoals "sttat", "dw", "mogenlijk", "em"). De auteur probeert formeel over te komen maar de taal is die van een eenvoudige burger die zich stoort aan publiek bedrog.
* Ideologie: De brief is een schoolvoorbeeld van een 'verklikbrief' uit de bezettingstijd. De schrijver maakt expliciet gebruik van de nieuwe politieke orde ("het huidige stelsel") om zijn beklag kracht bij te zetten. Er wordt een scherpe scheidslijn getrokken tussen het "verleden stelsel" (de democratie van vóór 10 mei 1940) waarin alles volgens de schrijver maar kon, en de huidige bezettingsmacht die geacht wordt orde op zaken te stellen. * Historische context: Juni 1942 was een periode waarin de Duitse bezetting in Nederland steeds grimmiger werd. Het rapporteren van 'onmaatschappelijk' gedrag aan de autoriteiten kwam vaak voor, deels uit overtuiging en deels uit persoonlijke rancune. De nazi-autoriteiten stonden over het algemeen wantrouwig tegenover occultisme en waarzeggerij als dit niet in hun eigen straatje paste.
* Locatie: De Ten Katemarkt is een bekende dagmarkt in Amsterdam-West. Straatfiguren en kwakzalvers waren daar van oudsher aanwezig, maar in de crisis- en oorlogstijd werden zij door sommigen met extra argwaan bekeken.
* Gevolg: De term "uit de weg te ruimen" heeft in de context van 1942 een sinistere bijklank, hoewel de schrijver waarschijnlijk simpelweg doelde op het laten verwijderen van de man van de markt. Dergelijke brieven leidden vaak tot politie-ingrijpen, boetes of opsluiting in kampen voor "asocialen". op de achtergrond van de brief is de doorslag van een ander document te zien, wat gebruikelijk was bij archivering van dergelijke correspondentie.