Officieel rapport/verslag betreffende voedselvoorziening. 24 juni 1942 (onderaan gedateerd: 24/6/'42). -11-

aangesloten grossiers aan de hun toegewezen groenten gaven. Leverden zij aan het einde der week geen voldoende aantal bons in, dan moesten de hun toegewezen voorraden nog gedeeltelijk aanwezig zijn, terwijl bovendien klachten van de zijde der kleinhandelaren over het niet verkrijgbaar zijn der op de door hen gekochte bons vermelde hoeveelheden groenten niet mochten voorkomen, indien de grossiers op regelmatige wijze hun voorraden afleverden.

De contrôle op de aflevering door de kleinhandelaren werd uitgevoerd door ambtenaren van politie en van den Centralen Crisis-Contrôledienst. Hierbij werd echter de indruk verkregen, dat vele der kleinhandelaren hun voorraden niet op regelmatige wijze hebben afgeleverd. Contrôle op deze omstandigheid was zeer moeilijk en zou slechts nauwgezet kunnen worden doorgevoerd, indien een algemeene distributie van wintergroenten mogelijk ware en de consumenten over bons ter verkrijging van bedoelde groenten zouden beschikken.

Bij de hiervoren geschetste regeling bestaat voor de gemeente geen financieele aansprakelijkheid. De kosten van vervoer en administratie worden gedragen door de grossierscombinatie. De leidinggevende commissie van drie leden ontvangt echter gedurende het winterseizoen van de gemeente Rotterdam een bedrag van f 600,- per maand als vergoeding voor haar werkzaamheden in verband met de distributie der voor de gemeente aangevoerde, voor directe consumptie bestemde, wintergroenten inclusief reis- en verblijfkosten.

Volledigheidshalve wordt nog vermeld, dat de verdeeling over de grossiers der plm. / vaten van het winterseizoen 1940 – 1941 overgehouden gezouten groenten ook geschiedde met gebruikmaking van meergenoemde grossierscombinatie.

GEMEENTE UTRECHT.

In verband met de op 2 October 1941 ten kantore van het Hoofd der Afd. Groenten-, Fruit- en Sierteelt met afgevaardigden van onderscheidene gemeenten, van de zijde van het Bureau tot regeling van den aankoop van groenten en fruit gedane mededeeling, dat de gemeenten in geen geval zelf voorraden moeten inslaan, maar dit aan ter stede gevestigde grossiers moesten overlaten, werd in deze Gemeente een regeling getroffen met de Vereeniging van Grossiers in Fruit, Groenten en Aardappelen, waarbij deze de verplichting op zich nam, maatregelen te nemen tot den geregelden aanvoer en distributie van de noodig geoordeelde winterstapelproducten, gedurende den tijd dat de weersomstandigheden de groente voorziening zouden bemoeilijken. Gerekend werd, dat met een opslag van ongeveer 500.000 kg. stapelgroenten en van 200 vaten vatgroenten een behoorlijke voorziening zou zijn gewaarborgd.

Voor hun bemoeiingen werd aan de grossiers een vergoeding in uitzicht gesteld van ten hoogste f 10.400,- waarbij overeengekomen werd, dat zij de aan de Groenten en Fruitcentrale verschuldigde administratiekosten betaalden, waarvan de kosten f 5240,- hebben beloopen.

De bij de grossiers aangevoerde hoeveelheden groenten werden door de grossiers, die zich daartoe in een combinatie hadden vereenigd, onder den kleinhandel verdeeld. Als basis voor deze distributie werd aangenomen, de omzet van de betrokken groenten-detaillisten in het jaar 1939.

Dank zij bovenstaande regeling is de groentenvoorziening dezer gemeente in den afgeloopen winter zonder groote stagnatie verloopen.

Bezwaren van deze regeling in vergelijking met mogelijke andere oplossingen zijn niet naar voren getreden.

24/6/’42. Het document beschrijft de logistieke en administratieve afhandeling van de groentedistributie in de steden Rotterdam (kortstondig genoemd in de context van vergoedingen) en Utrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog. Enkele kernpunten uit de analyse:

• Controlemechanisme: Er was een strikt systeem waarbij grossiers bonnen moesten inleveren die correspondeerden met hun voorraad. De Centralen Crisis-Contrôledienst en de politie hielden toezicht om zwarte handel of onregelmatigheden door kleinhandelaren te voorkomen.
• Verschuiving van Verantwoordelijkheid: De overheid (het Bureau tot regeling van den aankoop) bepaalde in oktober 1941 dat gemeenten niet langer zelf voorraden mochten aanleggen. Dit moest worden uitbesteed aan particuliere grossierscombinaties.
• Financiën: De kosten voor deze operatie werden grotendeels door de grossiers zelf gedragen, hoewel er vaste vergoedingen tegenover stonden voor de leidinggevende commissies en administratieve kosten.
• Referentiekader: Voor de verdeling van de schaarse goederen werd de omzet uit het laatste "normale" jaar voor de bezetting (1939) als maatstaf gebruikt. Dit document stamt uit de periode van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). De voedselvoorziening werd in deze jaren steeds nijpender door vorderingen van de bezetter en het wegvallen van import. Om een eerlijke verdeling te garanderen en schaarste te beheersen, werd een complex distributiestelsel met bonkaarten opgezet.

In 1941 en 1942, de periode waar dit rapport over spreekt, probeerde de administratie de distributie te professionaliseren door samenwerking met beroepsverenigingen van grossiers. Het document illustreert de bureaucratische inspanningen om de "winterstapelproducten" (zoals aardappelen, kolen en uien) beschikbaar te houden voor de bevolking en de angst voor "stagnatie" in de aanvoerketen. De datum (juni 1942) geeft aan dat dit een evaluatie is van de voorafgaande winterperiode.