Getypte rapportage of verslag over de voedseldistributie. 24 juni 1942. -11-

aangesloten grossiers aan de hun toegewezen groenten gaven. Leverden zij aan
het einde der week geen voldoende aantal bons in, dan moesten de hun toege-
wezen voorraden nog gedeeltelijk aanwezig zijn, terwijl bovendien klachten
van de zijde der kleinhandelaren over het niet verkrijgbaar zijn der op de
door hen gekochte bons vermelde hoeveelheden groenten niet mochten voorkomen,
indien de grossiers op regelmatige wijze hun voorraden afleverden.
De contrôle op de aflevering door de kleinhandelaren werd uitgevoerd
door ambtenaren van politie en van den Centralen Crisis-Contrôledienst. Hier-
bij werd echter de indruk verkregen, dat vele der kleinhandelaren hun voor-
raden niet op regelmatige wijze hebben afgeleverd. Contrôle op deze omstan-
digheid was zeer moeilijk en zou slechts nauwgezet kunnen worden doorgevoerd,
indien een algemeene distributie van wintergroenten mogelijk ware en de con-
sumenten over bons ter verkrijging van bedoelde groenten zouden beschikken.
Bij de hiervoren geschetste regeling bestaat voor de gemeente geen fi-
nancieele aansprakelijkheid. De kosten van vervoer en administratie worden
gedragen door de grossierscombinatie. De leidinggevende commissie van drie
leden ontvangt echter gedurende het winterseizoen van de gemeente Rotterdam
een bedrag van f 600,- per maand als vergoeding voor haar werkzaamheden in
verband met de distributie der voor de gemeente aangevoerde, voor directe
consumptie bestemde, wintergroenten inclusief reis- en verblijfkosten.
Volledigheidshalve wordt nog vermeld, dat de verdeeling over de gros-
† 2200 siers der plm./ vaten van het winterseizoen 1940 - 1941 overgehouden gezou-
ten groenten ook geschiedde met gebruikmaking van meergenoemde grossierscom-
binatie.

GEMEENTE UTRECHT.

    In verband met de op 2 October 1941 ten kantore van het Hoofd der Afd.

Groenten-, Fruit- en Sierteelt met afgevaardigden van onderscheidene gemeen-
ten, van de zijde van het Bureau tot regeling van den aankoop van groenten
en fruit gedane mededeeling, dat de gemeenten in geen geval zelf voorraden
moeten inslaan, maar dit aan ter stede gevestigde grossiers moesten overla-
ten, werd in deze Gemeente een regeling getroffen met de Vereeniging van
Grossiers in Fruit, Groenten en Aardappelen, waarbij deze de verplichting
op zich nam, maatregelen te nemen tot den geregelden aanvoer en distributie
van de noodig geoordeelde winterstapelproducten, gedurende den tijd dat de
weersomstandigheden de groentevoorziening zouden bemoeilijken. Gerekend werd,
dat met een opslag van ongeveer 500.000 kg. stapelgroenten en van 200 vaten
vatgroenten een behoorlijke voorziening zou zijn gewaarborgd.
Voor hun bemoeiingen werd aan de grossiers een vergoeding in uitzicht
gesteld van ten hoogste f 10.400,- waarbij overeengekomen werd, dat zij de
aan de Groenten en Fruitcentrale verschuldigde administratiekosten betaalden,
waarvan de kosten f 5240,- hebben beloopen.
De bij de grossiers aangevoerde hoeveelheden groenten werden door de
grossiers, die zich daartoe in een combinatie hadden vereenigd, onder den
kleinhandel verdeeld. Als basis voor deze distributie werd aangenomen, de
omzet van de betrokken groenten-detaillisten in het jaar 1939.
Dank zij bovenstaande regeling is de groentenvoorziening dezer gemeente
in den afgeloopen winter zonder groote stagnatie verloopen.
Bezwaren van deze regeling in vergelijking met mogelijke andere oplos-
singen zijn niet naar voren getreden.

24/6/'42. * Toezicht en Controle: Het document beschrijft de moeilijkheid om toezicht te houden op de kleinhandel zonder een sluitend distributiesysteem voor consumenten (met individuele bonnen). De inzet van de politie en de Crisis-Contrôledienst (CCD) onderstreept de ernst van de voedselreglementering.
* Financiële Structuur: Opvallend is dat de gemeente probeert de financiële risico's bij de private sector (de grossiers) te leggen. Er is sprake van een vergoeding voor de leidinggevende commissie, waarbij opvallend genoeg de gemeente Rotterdam wordt genoemd in een sectie die over Utrecht lijkt te gaan, wat kan duiden op een overkoepelende landelijke of regionale regeling.
* Distributiesleutel: Voor de verdeling naar de detailhandel wordt het jaar 1939 als referentiepunt gebruikt. Dit was een standaardmethode tijdens de bezetting om de markt te "bevriezen" op het niveau van vóór de oorlog.
* Voorraadvorming: Er wordt specifiek melding gemaakt van 500.000 kg stapelgroenten en 200 vaten gezouten groenten als noodvoorraad voor Utrecht. Dit document stamt uit juni 1942, een periode waarin de Duitse bezetter de Nederlandse economie en voedselvoorziening steeds strakker in de greep kreeg. Vanwege dreigende tekorten in de wintermaanden werd de distributie van "winterstapelproducten" (zoals kool, wortelen en uien) strak georganiseerd via de Groenten en Fruitcentrale.

De overheid probeerde de uitvoering van deze distributie uit te besteden aan bestaande handelsorganisaties (de grossiersverenigingen) om de eigen administratieve last en het financiële risico te beperken. De genoemde Centralen Crisis-Contrôledienst was de instantie die toezicht hield op de naleving van de distributiewetten en prijsbeheersing; zij traden hard op tegen de zwarte handel. De referentie aan het succes van de regeling in de "afgeloopen winter" (1941-1942) is wrang in historisch perspectief, aangezien de voedselsituatie in de jaren daarna drastisch zou verslechteren, culminerend in de Hongerwinter van 1944-1945.