Ambtelijke verklaring of proces-verbaal (mogelijk van de prijsbeheersing of politie). Omstreeks april 1942 (midden in de documenttekst wordt 21 april 1942 genoemd). #
Johan, Hendrik, Cristiaan, Jansen.
Geboren den 12 de Mei 1904. te Amsterdam, wonende
Westerstraat 87. te Amsterdam, van beroep vischhandelaar.
Desgevraagd verklaarde Jansen voornoemd, ik heb de levende
ongesorteerde aal gekocht van een mij onbekend persoon,
voor den prijs van fl. 0, 41 per ½ KG; ik zal de persoon waar
ik de aal van gekocht heb even voor U halen.
Na ongeveer 2. minuten kwam Jansen voornoemd met
de verkooper van de aal.
Aan de hand van zijn persoonsbewijs bleek de ver-
kooper te zijn.
Arie. Hendriks
geboren den 13. den October 1880 te Amsterdam, wonende
Nieuwe Teertuinen 5 te Amsterdam, van beroep
vischventer en als zoodanig ingeschreven bij de
Gemeentelijke Vischafslag te Amsterdam om voor de
verdeeling van zoetwatervisch in aanmerking te komen.
Desgevraagd verklaarde Hendriks voornoemd, ik heb de
levende ongesorteerde aal aan Jansen verkocht voor den
prijs van fl. 0, 41 per ½ KG.
Op mijn vraag hiertoe gesteld verklaarde Hendriks voor-
noemd, ik heb de aal gekocht, voor den prijs van fl. 0,34
per ½ KG. van een mij onbekend persoon uit Harderwijk,
ik zal de naam aan de weet zien te komen en zal het
U mededeelen.
Op 21. April 1942. toonde Hendriks voornoemd mij
een briefje van G. J. de Groot uit Harderwijk dat de
genoemde de Groot de ^aal en^ paling aan Hendriks had gegeven
om te verkoopen. Het document is een verslag van een verhoor of controle op de vismarkt in Amsterdam. Het beschrijft een keten van transacties van levende aal. De kern van het verslag draait om de herkomst en de prijsvorming van de vis.

• De transactie: Jansen (een visverkoper in de Jordaan) koopt aal van Hendriks voor 41 cent per pond (halve kilo).
• Tegenstrijdige verklaringen: Hendriks beweert eerst de aal voor 34 cent te hebben gekocht van een onbekende uit Harderwijk (wat een winstmarge van 7 cent zou betekenen). Later komt hij hierop terug en toont een briefje van een zekere G.J. de Groot, waaruit blijkt dat hij de vis in commissie had gekregen om te verkopen.
• Administratieve details: Er wordt expliciet verwezen naar het 'persoonsbewijs', wat duidt op de strenge controle tijdens de bezettingsjaren. Ook de inschrijving bij de 'Gemeentelijke Vischafslag' is cruciaal; dit was de instantie die de legale distributie van vis reguleerde.

Het handschrift is een duidelijk, ambtelijk lopend schrift uit de jaren '40, met kenmerkende spelling zoals 'vischhandelaar' en 'zoodanig'. Dit document moet worden gezien in de context van de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945) en de daarmee gepaard gaande schaarste en distributie.

Tijdens de oorlog was er een strikte prijsbeheersing om woekerprijzen op de zwarte markt tegen te gaan. Handelaren moesten zich aan vastgestelde prijzen houden en de herkomst van hun goederen kunnen aantonen. De controleurs (vaak van de Prijsbeheersing of de Crisiscontrole-dienst) hielden nauwlettend toezicht op de handel in schaarse goederen zoals vis.

Harderwijk was indertijd een belangrijke aanvoerhaven voor Zuiderzeevis (en IJsselmeervis na de afsluiting), en Amsterdam was de grootste afzetmarkt. Het feit dat Hendriks zijn verklaring wijzigde over of hij de vis gekocht had of in commissie had gekregen, suggereert dat er mogelijk sprake was van een overtreding van de prijsvoorschriften of illegale handel buiten de officiële afslag om.