Dienstbrief van de Gemeente Amsterdam. 30 september 1942. De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen (namens het College van Burgemeester en Wethouders). De heer Directeur van den Dienst van het Marktwezen. [Stempel in paars/blauw:] Nº 46a/281/4 M. 1942 3/10

Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord nauwkeurig den datum, het nummer en de afdeeling van dezen brief te vermelden

Aan
den heer Directeur van den ~~Centralen Dienst voor de levensmiddelenvoorziening~~
Dienst van het Marktwezen.

Afd. L.M. No. 259 Bijlagen -1942-
Uw brief:
Datum: 30 September 1942.
Onderwerp:

[Handgeschreven in blauw krijt/potlood:] ni. dw. Opb [onduidelijk]

Naar aanleiding van het U toegezonden anonieme schrijven van 30 Juli j.l. en Uw daarop betrekking hebbenden brief van 15 September j.l. wijs ik er U op, dat er op moet worden gelet, dat de toegangskaarten geen middel mogen zijn om tewerkstelling in Duitsland te ontgaan. Indien dit bekend is, moeten die kaarten worden ingehouden.
* Ik verzoek U hierom daarop te doen toezien.

vM [geparafeerd]

De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen,

[Ondertekening/handtekening]

[Linksonder handgeschreven annotatie:] ge 6/11-'42 vb
Model G.A. 5. 25.000-2-'41 Dit document is een officiële instructie van de Amsterdamse wethouder (verantwoordelijk voor o.a. levensmiddelen) aan de directeur van de Dienst van het Marktwezen. De kern van de brief is de waarschuwing dat "toegangskaarten" niet gebruikt mogen worden om onder de tewerkstelling in Duitsland (de Arbeitseinsatz) uit te komen.

Belangrijke elementen:
* De aanleiding: Een anonieme brief ("anonieme schrijven") vormde de trigger voor dit onderzoek. Dit illustreert hoe verklikking en anonieme tips tijdens de bezetting door de overheid serieus werden genomen en opgevolgd.
* De sanctie: Als blijkt dat iemand een toegangskaart (waarschijnlijk een marktvergunning of identiteitsbewijs voor marktkooplieden) enkel bezit of gebruikt om vrijstelling van tewerkstelling te verkrijgen, moet deze kaart onmiddellijk worden ingehouden.
* De toon: De brief is kort, zakelijk en dwingend ("moeten die kaarten worden ingehouden", "Ik verzoek U hierom daarop te doen toezien"). De datum, 30 september 1942, plaatst dit document midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode nam de druk van de bezetter om Nederlandse mannen in te zetten voor de Duitse oorlogsindustrie sterk toe. Veel Nederlanders probeerden via officiële of semi-officiële weg een zogenaamde "Sperre" (vrijstelling) te krijgen op basis van hun onmisbaarheid voor de Nederlandse economie of voedselvoorziening.

Het bezit van een toegangskaart voor de markten kon blijkbaar als bewijs dienen dat iemand een "essentieel" beroep uitoefende, waardoor men (tijdelijk) gevrijwaard bleef van transport naar Duitsland. De gemeente Amsterdam werkte hier in opdracht van of onder druk van de bezetter aan mee door streng te controleren of deze kaarten niet enkel als dekmantel werden gebruikt. Het document toont de actieve rol van het Nederlandse ambtenarenapparaat in de uitvoering van de Duitse maatregelen betreffende de gedwongen tewerkstelling. Directeur van (De heer) L.M. No O.Z. Voorburgwal Gemeente Amsterdam Marktwezen