Getypte brief / ambtelijk rapport. 22 december 1942. [Handgeschreven paraaf/notitie rechtsboven, onleesbaar]

vD/HB.

46d/321/1114 M.

22 December 1942.

Vischverdeeling.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 15 December jl. no. 259 L.M. 1942 hebben ondergeteekenden de eer U te berichten, dat de visch in de vischhal aan de De Ruyterkade wordt afgewogen in porties van 20 kg., voor zoover het aal en zoetwatervisch betreft; deze porties worden aan de hand van de verdeelingslijst verdeeld; voor elke toewijzing wordt uit een boek door den verdeeler een afslagbriefje in drievoud geschreven, waarvan een exemplaar op de visch wordt gelegd. Het briefje vermeldt de naam van den kooper, soort visch en prijs. De kooper gaat met dit briefje, of wanneer hij dien dag verschillende soorten visch heeft toegewezen gekregen, met de diverse afslagbriefjes naar de kassa, waar hij ze inlevert. Aan de hand van deze briefjes wordt het totale bedrag, dat hij moet betalen, berekend, waarna de kooper met zijn visch naar de hem aangewezen marktplaats gaat. Op één dag worden veelal honderden afslagbriefjes uitgeschreven, welke, nadat de verdeelers van den vischafslag met hun boeken op het kantoor zijn teruggekomen, op een kaartregister worden verwerkt. De opgave van den aanvoer op de verschillende dagmarkten worden met dit kaartregister vergeleken. De ambtenaren van de verschillende dagmarkten kunnen zich niet tevoren overtuigen, welke toewijzingen er voor hun markt zijn uitgereikt, aangezien hiervoor op de Vischmarkt de honderden afslagbriefjes zouden moeten worden nageloopen, hetgeen de dagelijksche afrekening op die markt zou verstoren. Het komt bovendien op drukke dagen wel voor, dat de kooplieden, die het eerst op den vischafslag aan de beurt zijn geweest, reeds op de dagmarkten bezig zijn met verkoopen, terwijl de ambtenaren, belast met de verdeeling, op de Vischmarkt nog bezig zijn met het toewijzen van visch, zoodat dan de boeken, waaruit de afslagbriefjes worden geschreven, nog in Dit document is een ambtelijk verslag over de logistiek en administratie rondom de visdistributie in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van het document is de uitleg van het systeem van "afslagbriefjes".

Belangrijkste punten uit de tekst:
1. Locatie: De centrale visafslag bevond zich in de vishal aan de De Ruyterkade (Amsterdam).
2. Procedure: Vis (met name aal en zoetwatervis) werd verdeeld in eenheden van 20 kg. Er werd gewerkt met een doorslag-systeem (triplicaat) om de verkoop en distributie te beheersen.
3. Administratieve frictie: De schrijvers van de brief wijzen op een praktisch probleem: de fysieke handel gaat sneller dan de administratieve verwerking. Terwijl de vis al op de verschillende dagmarkten in de stad wordt verkocht, zijn de controleurs op die markten nog niet op de hoogte van de exacte toewijzingen omdat de administratie op de centrale afslag nog niet is verwerkt in het "kaartregister".
4. Handhaving: Het document illustreert de poging van de overheid om tijdens de bezettingsjaren een strakke controle uit te oefenen op de voedselvoorziening om zwarte handel tegen te gaan. De brief is gedateerd op 22 december 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was schaarste aan voedsel aan de orde van de dag en stond bijna alles "op de bon" of onder strikt toezicht van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" in Amsterdam (destijds een positie onder de door de bezetter aangestelde burgemeester) was verantwoordelijk voor een eerlijke distributie van het schaarse voedsel onder de bevolking. De De Ruyterkade was de plek waar de vis per schip aankwam en werd verhandeld. De frictie die in de brief wordt beschreven, toont aan hoe moeilijk het was om een waterdicht controlesysteem te handhaven in een tijd waarin de snelheid van de handel (bederfelijke waar) botste met de trage, papieren bureaucratie van de distributiestamkaarten en registers.