Ambtsbericht / Inspectierapport van de Vischmarkt. 8 september 1942. Een Controleur van de Vischmarkt (ondertekend, mogelijk S. Ruthmann). Den Inspecteur van de Vischmarkt. [Bovenaan rechts, handgeschreven in blauw potlood:]
terug aan directeur

[Getypt:]
R A P P O R T

Naar aanleiding van bijgaand rapport van den Chef-Marktopzichter J. Stam, d.d 3 September 1942, heb ik een nader onderzoek ingesteld waarbij het volgende is gebleken.

L. Rooseman, die blijkbaar als personeel in dienst is bij zijn broer, de vischgrossier Rooseman en voor deze de zaken op de Vischmarkt waarneemt, verklaarde, dat hij op grond van het feit dat de besproken partij garnalen zich in slechten staat bevond, deze te hebben verkocht aan den vischgrossier IJ. Goedhard, tegen de prijs van 35 cent per K.G. (vastgestelde prijs was 55 cent per K.G.). Deze verkoop had plaats gevonden nog voor dat Stam bij deze partij was geweest en aan Rooseman had gezegd, dat hij ze zou verdeelen. Rooseman verklaarde mij voorts nog, dat hij deze partij had verkocht omdat de kans groot was dat ze zouden worden afgekeurd en hij dus het verlies zou hebben. Thans had Goedhard de partij voor een lage prijs overgenomen met het risico dat hij de strop van afkeuring zou krijgen. Goedhard verklaarde mij, dat hij den avond te voren door Rooseman was opgebeld, waarbij hem de partij garnalen te koop was aangeboden. Goedhard heeft toen aan Rooseman te kennen gegeven, dat hij de partij eerst wilde zien hetgeen dan ook den volgenden dag op de Vischmarkt is gebeurd, waarna hij inderdaad de geheele partij heeft gekocht. Goedhard heeft hierna deze partij verkocht aan zijn zoon A. Goedhard en aan H. Bonnier, respectievelijk standplaatshouders in de Ten Katestraat en Alb: Cuypstraat, alwaar zij de garnalen hebben verkocht. Goedhard verklaarde mij nog, dat hij in de meening verkeerde de geheele partij te mogen koopen, omdat de keurmeester Snoek zou hebben verklaard dat het in dit geval beter was, wanneer deze partij garnalen aan een of twee menschen ten verkoop konden worden meegegeven. Een en ander werd mij door keurmeester Snoek bevestigd, doch verklaarde deze tevens aan Rooseman, noch aan Goedhard toestemming te hebben gegeven om buiten Stam om de partij te verhandelen. Ten einde de afgifte van deze partij garnalen te bespoedigen, had hij, Snoek, zich naar Stam begeven, doch toen hij later terug kwam, bleek de partij garnalen te zijn verdwenen.

[Links in de marge, handgeschreven in blauwe inkt, omcirkeld:]
Geb. 11.6.190
kl. inl.
M. Stam

[Onderaan rechts, getypt en getekend:]
Amsterdam 8 September 1942
Controleur,
[Handtekening: S. Ruthmann(?)]

[Onderaan links, getypt:]
Den Inspecteur
van de Vischmarkt

[Handgeschreven in blauwe inkt onder de hoofdtekst:]
V moet zijn H Bonnier zie nader
rapport Teellungs(?) d.d. 4 Nov. 42

[Handgeschreven besluit in rode inkt onderaan:]
R'man 14 dagen uitsluiting toegang
vischmarkt (verstoring orde)
+ [?] 13 m [?]

IJ. Goedhard grossier, 4 weken ontz. kl. handel
met toewijzing = 1 maand schorsing [?]

A. Goedhard } 1 maand van verdeling of markt
H. Bonnier } uitsluiting v.d. markt

v.d. Inspecteur Dit document is een intern onderzoeksrapport betreffende een overtreding van de marktvoorschriften op de Amsterdamse Vischmarkt in september 1942. De kern van de zaak is de illegale verhandeling van een partij garnalen van twijfelachtige kwaliteit.

• De overtreding: Rooseman verkocht de garnalen onder de vastgestelde prijs (35 cent in plaats van 55 cent) aan Goedhard om een totale afkeuring (en dus financieel verlies) voor te zijn. Dit gebeurde buiten de officiële verdeler (Stam) om.
• De verdediging: De betrokkenen claimen dat de keurmeester (Snoek) had gesuggereerd dat een snelle verkoop aan enkele personen beter was gezien de kwaliteit, maar Snoek ontkent hiervoor expliciete toestemming te hebben gegeven buiten de officiële kanalen om.

• De strafmaat (rode inkt): De autoriteiten treden streng op. De hoofdverantwoordelijke (Rooseman) krijgt een toegangsverbod van 14 dagen wegens verstoring van de orde. De kopers (Goedhard, Bonnier) worden voor een maand uitgesloten van de verdeling of de markt. Dit duidt op een streng regime waarbij de distributieketen strikt gecontroleerd werd. Het rapport dateert uit september 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Tijdens deze periode was er sprake van een strikt distributiesysteem en prijsbeheersing om de schaarste te reguleren en de zwarte markt tegen te gaan.

• Voedselvoorziening: Garnalen en vis waren belangrijke voedselbronnen, maar de handel stond onder zware druk door brandstoftekorten voor de visserij en vordering van vangsten.

• Bureaucreatie en Controle: De aanwezigheid van keurmeesters, marktopzichters en controleurs laat zien hoe fijnmazig het toezicht was. Elke afwijking van de vastgestelde prijzen of distributiepaden werd gerapporteerd en bestraft.
• Economische Delicten: In de ogen van de bezetter en de meewerkende Nederlandse bureaucratie werd het omzeilen van de officiële distributie gezien als een economisch delict. De straffen (uitsluiting van de markt) waren effectief omdat ze de handelaar direct in zijn levensonderhoud troffen.