Ambtsbericht/Rapport van controle. Amsterdam, 24 juli 1942. P. Noorlander (nr. 149), Controleur aflevering zoetwatervis. No 46A / 343 / 3 M. 1942 20/7 [stempel]
C 15304 [geschreven]

Amsterdam 24 Juli 1942

J. Kes Stationsplein 201
Volendam
vischventer
Contr. Noorlander
contr aflev zoetwatervisch
uid. Insp. [?]

Nº 46 A / 319 / 2 M. dd. 17-6-42 van het Marktwezen
te Amsterdam aan Distr. Dir. Visscherij

Teneinde, te kunnen constateeren, of de in het
schrijven bedoelde J. Kes, zich inderdaad schuldig
maakt, aan de in het betreffende rapport
bedoelde poging tot verkoop van aal, onderweg
van de afslag naar de markt, heb ik
bovengenoemde J. Kes verschillende malen van
de afslag naar de markt gevolgd.
Gedurende deze contrôle’s, is door mij gecon-
stateerd, dat J. Kes zich rechtstreeks van de
afslag naar de markt begaf.

Copie voor het
Marktwezen te
Amsterdam.

P. Noorlander
149.

[Linksonder handgeschreven aantekening:]
Gezien
29-7-'42
de [onleesbaar, mogelijk de Klerk] Dit document is een officieel verslag van een opsporingsambtenaar (P. Noorlander) tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De kern van de rapportage is een rechercheonderzoek naar de Volendamse visventer J. Kes.

Er bestond een vermoeden, gebaseerd op een eerder schrijven van het Amsterdamse Marktwezen van juni 1942, dat Kes zich bezighield met de illegale handel in aal (paling). Specifiek werd hij ervan verdacht aal te verkopen op de route tussen de visafslag en de markt, om zo de officiële distributiekanalen en prijsbeheersing te omzeilen.

De controleur concludeert echter na herhaaldelijke observatie ("verschillende malen gevolgd") dat de verdachte zich aan de regels houdt: hij gaat rechtstreeks van de afslag naar de markt. De rapportage diende om Kes vrij te pleiten van de specifieke verdenking van "zwarte handel" op dat moment. Tijdens de bezettingsjaren (1940-1945) was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd via de Distributiewet. Alle geproduceerde goederen, waaronder vis, moesten via officiële kanalen (zoals de afslag en de centrale markt) worden verhandeld om rantsoenering en vaste prijzen te garanderen.

Omdat de vraag naar voedsel veel groter was dan het aanbod, ontstond er een omvangrijke zwarte markt. Vis, en met name vette vis zoals aal, was een gewild en kostbaar product. Controleurs van de 'Directie der Visscherijen' en het 'Marktwezen' hielden nauwlettend toezicht op handelaren en vissers. Zelfs kleine zelfstandige ondernemers zoals deze visventer uit Volendam stonden onder voortdurende surveillance van inspecteurs die hen fysiek volgden tijdens hun werkzaamheden. Dit document illustreert de verregaande controle op het dagelijks leven en de economische activiteit in bezet Nederland.