Officieel rapport (getypt met handgeschreven correcties en handtekening). 12 mei 1942. Bedrijfschef van het Marktwezen, Amsterdam. Nº 77/37/3 M. 1942

R A P P O R T

Op Zaterdag 9 Mei 1942, werd mij, ondergeteekende, controleur Felthuis, door den Bedrijfschef van de Centrale Markt een schrijven ter hand gestel waarin door kooper P.Groot, wonende Hendrik Jacobsztraat 20 huis alhier, wordt verklaard, dat hij Groot, op 27 of 28 April 1942 van den expediteur Jan Karseboom, wonende Clerqstraat 119 alhier een ~~xxx~~ partij van 25 H.L. Drentsche zandaardappelen heeft gekocht voor f 15 per H.L. Deze partij aar dappelen is op den dag dat hij ze van Karseboom heeft ~~bezorg~~ gekocht ook bij hem bezorgd door expediteur H.J. ter Beek, die het bedrag van deze aardappelen, zijnde f 375 van Groot heeft ontvangen en later afgedragen aan Jan Karseboom. De Groot hierover door mij, rapporteur, gehoord bevestigde hetgeen door hem in bedoeld schrijven was verklaard. Ter Beek hierover doo mij gehoord bevestigde eveneens hetgeen door Groot was verklaard.
Karseboom bekende eveneens den gang van zaken zooals hiervoor gemeld.
Hij, Karseboom, verklaarde voorts op zijn beurt den bon voor 25 H.L. Drentsc zandaardappelen te hebben gekocht voor f 375 van den expediteur J.F.Janse Jansen ontkende aanvankelijk iets van deze zaak af te weten en nimmer aardappelenbonnen te hebben verkocht. In het belang van een verder onderzo heb ik, rapporteur, bovengenoemde personen aangehouden en onverwijld ter beschikking gesteld van den heer Commissaris van Politie in de 2e sectie 2e afdeeling (Bureau van Politie aan den Admiraal de Ruyterweg).
Bij het verhoor door de recherche aldaar bleek, dat Jansen wel den bon aan Karseboom verkocht had; naar hij verklaarde voor f 14,50 per H.L. Voorts dat hij deze bon op zijn beurt weer had gekocht van kooper A.H.J. van Mourik, wonende Amazonestraat 19 alhier. Deze koop heeft plaats gehad op 25 April 1942. Op dien datum zou Mourik aan Jansen hebben gevraagd of de kwaliteit der Drentsche zandaardappelen behoorlijk was, Toen Jansen hem had verklaard dat deze slecht waren, had hij, Mourik, aan Jansen gevraagd wat een H.L. zandaardappelen ongeveer waard was. Jansen zou toen hebben verklaard dat hier ongeveer f 14 voor kon worden gemaakt, waarop Mourik zijn bon voor 25 H.L. aardappelen ter verkoop had overgedragen aan Jansen Door de recherche is later op den dag ook kooper Van Mourik aangehouden en heeft deze een volledige bekentenis afgelegd.
Het onderzoek heeft verder nog uitgewezen, dat Groot de aardappelen in zaak tegen de vastgestelde prijs heeft ~~gekxx~~ verkocht evenwel tegen ontvangst van rantsoenbonnen. Groot verklaarde de bon te hebben gekocht om op deze wijze zijn toewijzing welke beduidend verminderd was weer op peil te ~~brex~~ brengen. Tevens is gebleken, dat ter Beek in dit geval te goeder trouw geweest is en dan ook alleen als getuige in deze zaak een plaats inneemt.
Tegen de overige personen zal proces verbaal worden opgemaakt terzake handel in distributiebescheiden en prijsoverschrijding. De prijs van een H.L. Drentsche aardappelen was in April f 3,75 en niet f 14,50 Of f 15,-. Toegangskaart voor de Centrale Markt van Groot, Karseboom, Jansen en van Mourik gaat hierbij, benevens het proces verbaal van de aanhouding

Amsterdam 12 Mei 1942
Controleur,

(getekend) F. Felthuis

Den Heer Bedrijfschef
van het Marktwezen.

(handgeschreven linksonder)
Velthuis * Kern van de zaak: Dit rapport betreft de illegale handel in aardappelbonnen en prijsopdrijving tijdens de Duitse bezetting. Een partij van 25 hectoliter (H.L.) zandaardappelen werd verhandeld via een keten van tussenpersonen.
* Betrokkenen:
1. A.H.J. van Mourik: De oorspronkelijke eigenaar van de bon, die deze verkocht omdat de kwaliteit van de aardappelen slecht zou zijn.
2. J.F. Jansen: Kocht de bon van Van Mourik en verkocht deze door aan Karseboom.
3. Jan Karseboom: Expediteur die de bon kocht voor f 14,50 per H.L. en doorverkocht aan Groot.
4. P. Groot: De uiteindelijke koper/winkelier die de bon kocht om zijn geslonken voorraad aan te vullen voor zijn klanten.
5. H.J. ter Beek: De expediteur die de aardappelen bezorgde en de betaling inde, maar die volgens het rapport "te goeder trouw" handelde.
* Financiële gegevens: De officiële prijs voor een H.L. Drentsche zandaardappelen was f 3,75. De zwarte marktprijs in dit rapport liep op tot f 15,00 per H.L., wat een overschrijding is van 400%.
* Sancties: De toegangskaarten voor de Centrale Markt van de hoofdverdachten zijn ingenomen en er is proces-verbaal opgemaakt voor "handel in distributiebescheiden" en "prijsoverschrijding". Dit document stamt uit mei 1942, een periode waarin de schaarste in bezet Nederland toenam en het distributiestelsel (de rantsoenering) steeds strenger werd gecontroleerd. De "zwarte handel" in bonnen en goederen was wijdverspreid omdat reguliere toewijzingen vaak onvoldoende waren voor winkeliers om hun zaak draaiende te houden.

De Centrale Markt in Amsterdam (aan de Jan van Galenstraat) was het logistieke hart van de voedselvoorziening in de stad. Controleurs zoals Felthuis hadden de taak om toe te zien op de naleving van de prijzen en de bonnenadministratie. Misstappen konden leiden tot zware straffen, variërend van boetes en uitsluiting van de markt tot gevangenisstraf of tewerkstelling. De vermelding van het politiebureau aan de Admiraal de Ruyterweg (2e sectie) duidt op de directe betrokkenheid van de Amsterdamse politie bij de economische opsporing. A.H.J. van Mourik F. Felthuis Felthuis (Controleur) H.J. ter Beek H.L. Deze H.L. Drentsc H.L. Drentsche H.L. Voorts J.F. Jansen P. Groot Marktwezen Politie