Handgeschreven administratieve aantekening op stevig papier/karton. 13 april 1942 (met latere aantekeningen in mei en december 1942). M.A. Jacobs, Ruyschstr. 20 I
vrijstellen van betaling
marktgeld vanaf 13 April '42
op de markt
Gaaspstraat.
geen schuld. (geparafeerd) 19/5 '42
uitgezonden naar een
Rijkswerkkamp.
86/21/1M (in rood) 14/12/42 (geparafeerd) Dit document is een administratieve verwerking van een verzoek of besluit tot vrijstelling van marktgeld. De kern van het document is de tragische reden voor deze vrijstelling: de betreffende koopman, M.A. Jacobs, is "uitgezonden naar een Rijkswerkkamp".

• Bureaucratie: Het document toont de kille precisie van de Amsterdamse marktadministratie tijdens de bezetting. Terwijl mensen werden weggevoerd, hield de gemeente nauwgezet bij wie er nog marktgeld verschuldigd was en wie niet ("geen schuld").
• Locatie: De Ruyschstraat ligt in de Oosterparkbuurt, een wijk met destijds veel Joodse inwoners. De Gaaspstraat was de locatie van een van de specifieke "Joodse markten" die door de bezetter waren ingesteld om de segregatie te bevorderen.
• Tijdlijn: De eerste aantekening stamt uit april 1942. Dit is precies de periode waarin de eerste groepen Joodse mannen werden opgeroepen voor de Joodse werkkampen in Nederland. De latere datum (december 1942) onderaan suggereert een definitieve administratieve afhandeling, mogelijk omdat de persoon inmiddels was gedeporteerd naar een doorgangskamp zoals Westerbork of verder. In januari 1942 begonnen de nazi's met het inzetten van Joodse mannen in "Rijkswerkkampen" binnen Nederland (zoals kamp Conrad of It Petgat). Officieel was dit bedoeld als werkverschaffing, maar in de praktijk was het een methode om Joodse mannen te isoleren van hun families. In oktober 1942 (tussen de twee data op dit briefje in) werden de meeste van deze kampen ontruimd en de gevangenen naar Westerbork gestuurd voor deportatie naar de vernietigingskampen in het oosten.

Dit document is een tastbaar bewijs van hoe de vervolging diep doordrong in de dagelijkse, banale sfeer van stadsrekeningen en marktvergunningen. Achter de droge mededeling "vrijstellen van betaling" gaat de vernietiging van een mensenleven en een bedrijf schuil. M.A. Jacobs