Dienstbrief van het bureau van de Beauftragte für die Stadt Amsterdam. 24 november 1942. A. Combault, Wirtschaftsreferent, namens de Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebiete. Direktion des Centrale Markt, Amsterdam-West. [Briefhoofd linksboven met rijksadelaar en swastika:]
DER REICHSKOMMISSAR
FÜR DIE BESETZTEN NIEDERLÄNDISCHEN GEBIETE

DER BEAUFTRAGTE
FÜR DIE STADT AMSTERDAM

Ref. Wi.

[Rechtsboven:]
397
AMSTERDAM, den 24. November 1942.
MUSEUMPLEIN 19
TEL. 97101

[Grote paarse stempel:]
№ 103/187/1 M. 1942 27/11

An die
Direktion des Centrale Markt
A m s t e r d a m - W.
Jan van Galenstr. 14

Betr.: Festen Standort auf einem Judenmarkt.

Ich bitte, der Jüdin
Saartje Wurms, Amsterdam, Zwanenburgwall 29
einen festen Standort möglichst auf dem Judenmarkt Gaasp-
straat zuzuteilen.

Im Auftrag
[Handtekening: A. Combault]
(A. Combault)
Wirtschaftsreferent

[Handgeschreven Nederlandse kanttekening linksonder:]
S. Wurms wenscht textiel te verkoopen; komt voor vaste plaats terug zoodra zij een daartoe noodige rijksvergunning in haar bezit heeft. [Handtekening]

[Handgeschreven aantekening rechtsonder:]
voorloopig bergen
Schi.../03 Dit document illustreert de vergaande bureaucratisering van de Jodenvervolging in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog.
* De aanvraag: De Duitse economische afdeling (Wirtschaftsreferent) verzoekt de marktmeester om Saartje Wurms een plek toe te wijzen op de Jodenmarkt in de Gaaspstraat.
* De bureaucratie: De handgeschreven notitie onderaan onthult dat het recht om handel te drijven zelfs op deze afgezonderde markten aan strikte regels was gebonden. Mevrouw Wurms mocht pas een vaste plek krijgen zodra zij over een 'rijksvergunning' voor de handel in textiel beschikte.
* Functie: De brief dient als bewijs van hoe de bezetter de controle over de Amsterdamse economie en de Joodse bevolking tot in de kleinste details (zoals een marktkraam) had overgenomen. * Jodenmarkten: In 1941 stelden de nazi's in Amsterdam vier specifieke markten in die uitsluitend voor Joden toegankelijk waren (Gaaspstraat, Waterlooplein, Joubertstraat en Ten Katestraat). Dit was een stap in het proces van sociale en economische isolatie.
* Saartje Wurms: Uit historische bronnen (zoals het Joods Monument) blijkt dat Saartje Wurms (geboren 1904) inderdaad op de Zwanenburgwal 29 woonde. Deze brief dateert van november 1942; minder dan een jaar later, op 23 juli 1943, werd zij in vernietigingskamp Sobibor vermoord.
* Locatie: Het adres van de afzender, Museumplein 19, was tijdens de oorlog het hoofdkwartier van de Beauftragte van de Rijkscommissaris voor de stad Amsterdam. Dit bureau hield streng toezicht op het Amsterdamse gemeentebestuur.