Dienstbrief / Circulaire 16 oktober 1942. Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (Afdeeling Directie), 's-Gravenhage. NEDERLANDSCHE GROENTEN-EN FRUITCENTRALE. Rb.V.V.O.
Laan Copes v. Cattenburch 62

DIRECTIE.
Dict.Dr.- Typ.JH.-
No.472/'42.

[Stempel: No 105/117/1] [Stempel: M. 1942 17/10]

AAN DE VEILINGEN.

's-Gravenhage, 16 October 1942.

[Handgeschreven aantekening: Gezien door den Heer Burger (?)]

Betr: Verdeeling en kwaliteitsvoorschriften koolrapen, gele en roode peen.

Koolrapen en gele peen.
Deze producten moeten voor 100% voor opslag geleverd worden aan de Handelsafdeeling der Centrale, die tevens met de veilingen de verdere regeling inzake de verlading zal treffen.

De levering dient door de telers franco aan wagon of schip te geschieden.
Alleen voor de normale verdeeling ten behoeve der directe consumptie moeten koolrapen aan de veiling worden aangevoerd en onder de huidige puntgerechtigden worden verdeeld.

De kwaliteitseischen voor koolrapen zijn de volgende: gezond, onvertakt, droog, ontdaan van blad en wortels, vrij van grond. Het gewicht per stuk moet meer dan ¾ kg. bedragen. De koolraap zal dus goed geschoond afgeleverd worden.

Friesland: Het afleveren en veilen van koolrapen in de provincie Friesland, anders dan voor directe consumptie, is verboden.

De kwaliteitseischen voor gele peen zijn als volgt: gezond, droog, vrij van dierlijke en andere beschadiging, vertakte, gescheurde en houterige exemplaren, lof en grond. Het gewicht dient tenminste 50 gram per stuk te bedragen.

Roode peen zonder lof.
Van het voor het binnenland bestemde gedeelte, zijnde 50% van den aanvoer, dient de helft voor opslag aan de Handelsafdeeling der Centrale te worden geleverd, echter alleen aan die veilingen, waar zooveel roode peen wordt aangevoerd als noodig is om een wagon van 10.000 kg. te verladen.

De kwaliteitseischen en de sorteering, als neergelegd in onze circulaire 469/'42 dd. 16 October, blijven voor deze peen gehandhaafd, terwijl ook hiervan de verlading franco aan wagon of schip dient te geschieden.

Verdeeling der punten onder die personen, die vroeger koolrapen, gele en roode peen voor het binnenland hebben verladen.
Aan bedoelde personen dient door de veiling in overleg met den Contact-Commissaris van den Handel en op grond van hun omzet in de jaren 1940 en 1941 een zeker aantal punten te worden toegekend, echter uitsluitend voor de betreffende producten, waarin zij gehandeld hebben.

De leveringen aan de Handelsafdeeling dienen daags te voren te worden gemeld (telefoon Haag 182665, Surinamestraat 18.)

NEDERLANDSCHE GROENTEN-EN FRUITCENTRALE:

[Twee onleesbare handtekeningen/paraaf] Dit document is een officiële richtlijn die de volledige controle over de handel in koolrapen en wortelen tijdens de bezettingsjaren formaliseert. De kernpunten zijn:

1. Centralisatie van voorraden: Voor koolrapen en gele peen geldt een leveringsplicht van 100% aan de Handelsafdeling van de Centrale voor opslag. Alleen groenten voor directe consumptie mogen via de reguliere veiling onder "puntgerechtigden" (mensen met distributiebonnen) verdeeld worden.
2. Strenge Kwaliteitscontrole: Er worden gedetailleerde eisen gesteld aan de staat van de producten (vrij van grond, blad, beschadigingen) en aan minimale gewichten (3/4 kg voor koolraap, 50g voor gele peen) om de houdbaarheid tijdens opslag te garanderen.
3. Logistieke verplichting: Telers moeten de producten "franco aan wagon of schip" leveren, wat betekent dat de kosten en het risico van het transport naar de laadplaats bij de teler liggen.
4. Handelsbeperkingen: In Friesland wordt de handel in koolrapen buiten directe consumptie om verboden. Voor rode peen wordt de helft van de binnenlandse portie geclaimd voor centrale opslag, mits de volumes groot genoeg zijn (minimale wagonlading van 10 ton).

5. Quotasysteem: Er wordt gerefereerd aan een "puntenstelsel" voor handelaren, gebaseerd op hun omzet in 1940-1941, wat duidt op een bevriezing van de marktverhoudingen en strikte regulering van wie wat mag verhandelen. Het document dateert van oktober 1942, een periode waarin de Duitse bezetter de Nederlandse landbouwproductie steeds strakker reguleerde via centrale organen.

6. De Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (NGFC): Dit was een onderdeel van de zogenaamde "Ordening", een systeem waarbij de volledige voedselvoorziening onder toezicht van de overheid (en daarmee de bezetter) kwam te staan. Het doel was om de distributie in eigen land te beheersen, maar ook om export naar Duitsland efficiënt te organiseren.

7. Voedselvoorziening in oorlogstijd: Koolrapen en peen waren essentiële wintervoorraden. Koolraap groeide in de loop van de oorlog uit tot een symbool van de schaarste ("oorlogsvoedsel"), omdat het een van de weinige producten was die nog relatief ruim beschikbaar bleven toen andere voedingsmiddelen opraakten.
8. Distributie en Puntensysteem: Het genoemde puntensysteem voor handelaren was onderdeel van de "distributiestamkaart"-systematiek. Niet alleen consumenten, maar ook tussenhandelaren hadden rechten (punten) nodig om goederen te mogen ontvangen en doorverkopen. De referentie naar de omzet in 1940/1941 toont aan dat men probeerde de vooroorlogse marktstructuur als basis te gebruiken voor de oorlogsdistributie.