Getypte brief op officieel briefpapier. 17 oktober 1942. [Briefhoofd]
Korps Nationaal Socialistische Ambtenaren.
NATIONALE AMBTENAREN BOND
DISTRICT AMSTERDAM

Secretariaat: ~~LEGMEERSTRAAT 60 I~~ Staringplein 20 II
Gemeente Giro N 2345
GROEP:

GOEDGEKEURD BIJ KONINKLIJK
BESLUIT VAN 21 JUNI 1934, No. 86

AMSTERDAM-W., 17 October 1942.

Aan
den Heer Directeur van het Marktwezen.
Jan van Galenstraat
Amsterdam West.

Het zal U bekend zijn, dat er iederen dag moeilijkheden zijn tusschen de vischventers en verscheidene marktambtenaren.
Hoewel de venters geen gelegenheid laten voorbij gaan de Heeren ter Haar en Duinhoven duidelijk te maken WELKE moeilijkheden er zijn, schijnen deze Heeren niet in staat te zijn, de meest eenvoudige beslissing te nemen, d.w.z. voorkomen dat volksvoedsel door bederf verloren gaat en de venters in de gelegenheid stellen op redelijke wijze hun waar aan den man te brengen en hun brood te verdienen.
Dat deze toestand nog verergerd wordt door een ambtenaar die zich niet ontziet, onderscheid te maken tusschen venters is wel het meest ongehoorde. Omdat de venters van het Marktwezen geen enkel gunstig resultaat meer verwachten, wendden zij zich tot mij, als Districts vertegenwoordiger van het K.N.S.A., met de vraag: "Of het geoorloofd is, dat een ambtenaar onderscheid maakt tusschen venters en dan nog wel naar POLITIEKE richting!!" Deze vraag heb ik vanzelfsprekend ontkennend beantwoord.
Den 15 October 1942 om ongeveer 14.30 stonden op het Stadionplein:
1. De venter Snoek met 1 1/2 kist garnalen en
2. De venters van Schaik en van Marle met 5 kisten garnalen.
De dienstdoende marktambtenaar ( naar ik meen Burg) stond Snoek toe het restant van zijn handel ( de 1 1/2 kist garnalen) in de omgeving uit te venten. ( Dit, nadat hij - zooals hij zeide - er met het Hoofdkantoor over getelefoneerd te hebben en omdat er geen "loop" was) van Schaik en van Marle, die nog 5 kisten garnalen hadden, kregen geen toestemming. Zooals begrijpelijk protesteerden zij, echter zonder resultaat. Om 15.30 kwam de venter Thijssen met nog 6 kisten garnalen. Om ongeveer 16.30 stonden zij toen nog op het Stadionplein met ongeveer 10 kisten onverkochte garnalen!! Weer verzochten zij den ambtenaar toestemming dezen voorraad in de omgeving te mogen uitventen. Het antwoord luidde toen: "Gaan jullie maar naar de Albert Cuijpstraat!!" d.w.z. dat zij daar dan om ongeveer 17.30 zouden aankomen. Gezien den gang van zaken ( n.l. denslechten verkoop) is het zelfs een leek duidelijk, dat in een half uur tijds- immers de markt sluit om 18 uur- geen 10 kisten garnalen verkocht kunnen worden. De venters hadden dus de keus: * Toon en taalgebruik: De brief is geschreven op een dwingende, beschuldigende toon. Er wordt expliciet verwezen naar "POLITIEKE richting" (in hoofdletters), wat duidt op de politisering van het dagelijks leven en de ambtenarij tijdens de bezetting.
* Kern van het geschil: De Districtsvertegenwoordiger van de nationaalsocialistische ambtenarenbond beklaagt zich over vermeende willekeur en discriminatie door marktambtenaren (Ter Haar, Duinhoven en Burg). Volgens de schrijver worden bepaalde visventers benadeeld ten opzichte van anderen op basis van hun politieke voorkeur (waarschijnlijk NSB-gezindheid).
* Argumentatie: Er wordt een moreel beroep gedaan op het voorkomen van voedselverspilling ("volksvoedsel door bederf verloren gaat"), een gevoelig punt in oorlogstijd.
* Locaties: Het incident vond plaats op het Stadionplein in Amsterdam; de venters werden weggestuurd naar de Albert Cuypstraat. Dit document stamt uit oktober 1942, de periode waarin de Nederlandse samenleving diepgaand werd beïnvloed door de Duitse bezetting en de gelijkschakeling van organisaties. De Nationale Ambtenaren Bond (NAB) was de nationaalsocialistische vakorganisatie voor overheidspersoneel, gelieerd aan de NSB.

De brief illustreert de interne spanningen binnen het Amsterdamse ambtenarenapparaat. Terwijl de leiding van veel diensten (zoals het Marktwezen) onder druk stond van de bezetter, probeerden NSB-gelieerde organisaties hun macht uit te breiden door druk uit te oefenen op individuele ambtenaren die niet meewerkten of die in de ogen van de NSB "anti-Duits" of "anti-Nationaalsocialistisch" handelden. De visventers in kwestie zochten steun bij de bond om gedaan te krijgen wat de reguliere marktmeesters hen weigerden, waarbij de politieke kaart als pressiemiddel werd gebruikt. Marktwezen NSB