Getypt afschrift van een officieel politierapport/brief. 15 juli 1943. No.561 L.M. 1943 21/7
No.2c/42/1 M. 1943 22/7

A F S C H R I F T

HOOFDBUREAU VAN POLITIE TE AMSTERDAM
POLITIEPRESIDENT te AMSTERDAM.
Amsterdam, 15 Juli 1943.

Bestuursdienst
Bureau Economische Zaken
Dict.VG-H/Kp.
Lr.E.Z. No. 2011/1943
Onder terugzending van bijgaande mij bij
Dossier D.1/43 Uw kantbeschikking No. 788 A.Z. 1943 d.d. 29
Bijlagen 2.
Juni 1943 in handen gesteld schrijven van A.A.
Eype, zaakdrijfverbde Planciusstraat 53 en Hugo de
Grootplein 10, alhier, heb ik de eer Uedel-
achtbare het volgende te berichten. Het schrij-
ven van den groentenhandelaar A.A. Eype heeft blijkens nadere toe-
lichting van adressant, de bedoeling: 1e te verzoeken een verordening
in het leven te roepen, welke het publiek verbiedt vóór 8 uur des
voormiddags bij levensmiddelenwinkels en vóór 10 uur des voormid-
dags bij groentewinkels in de rij te gaan staan en 2e den clande-
stienen handel in groenten en fruit op doeltreffende wijze te be-
strijden.

Ten aanzien van het onder 1e vermelde, werd door adressant gewezen op
den zijns inziens onhoudbaren toestand, dat menschen, die van 's
morgens 6 uur af in de rij staan en ten gevolge van geringen aanvoer
der verlangde levensmiddelen vele uren tevergeefs blijken gewacht te
hebben, terwijl bovendien ten gevolge van dit tijdverlies het huis-
houden verwaarloosd wordt en de stemming onder de bevolking verre
van opgewekt is. Hij zou gaarne zien, dat een verordening, zooals,
naar hij in de courant gelezen heeft, thans in Hilversum in het
leven is geroepen, ook voor Gemeente Amsterdam zou worden ont-
worpen, zoodat het publiek niet meer genoodzaakt is uren in de rij
te staan en hun huishouden te verwaarloozen. Volgens adressant hebben
verschillende groentehandelaren reeds het initiatief genomen door
bij hun winkel bekend te maken, dat aanpersonen, die vóór 10 uur
in de rij gaan staan, geen groenten zal worden afgeleverd, doch
naar hij zeide, reageerde het publiek hierop uitsluitend zoo, dat
de rij, die anders bij de deur van den groentenwinkel begon, thans
eenige huizen verder een aanvang nam. Het uitgeven van nummers voor
vaste klanten werd door adressant ook niet doelmatig geacht, in ver-
band met de thans heerschende groenteschaarschte.

Als reden voor deze groenteschaarschte gaf hij op:
1. De tijd, dien de tuinder op zijn grond werkende doorbrengt, is
veel korter dan vroeger, omdat zij allen over het voldoende geld be-
schikken en de noodzaak van lang werken derhalve niet inzien.
2. Veel tuinders gebruiken bijna de helft van hun tuin voor voor-
ziening in eigen behoeften.
3. te kort aan werkkrachten.
4. de groente wordt veelal door het publiek zelf gehaald, waardoor
de tuinder veel minder onkosten heeft, dan wanneer hij het gewas naar
de veiling brengt.
5. van sommige gewassen is de uitvoer tot 50% en soms 80% gestegen
(vroeger 30%).
6. in de behoeften van het bezettingsleger en de groote instellingen
wordt eerst voorzien.
7. veel zaden zijn niet meer te koop.

Ten aanzien van het onder 2. vermelde deelde adressant mede, dat
naar zijn meening, de clandestiene handel nagenoeg uitsluitend
wordt bedreven door de kleinere groentehandelaren. Ten einde dezen
handel derhalve afdoende te bestrijden, zou hij gaarne willen zien
dat het daarheen werd geleid, dat van de ongeveer 1400 klein-
handelaren in Amsterdam, ongeveer 1000 kleiner groentezaken gesloten * Doel van het document: Het document is een verslag van de Amsterdamse politie aan de Politiepresident over een verzoek van een lokale ondernemer (Eype). Eype stelt maatregelen voor om de sociale onrust rondom voedseltekorten te beheersen.
* Problematiek:
1. Wachtrijen: Burgers staan al vanaf 6:00 uur in de rij voor winkels, vaak zonder resultaat door schaarste. Dit leidt tot verwaarlozing van het huishouden en een slechte publieke moraal.
2. Zwarte handel: Eype wijst op de "clandestiene handel" en suggereert dat vooral kleine handelaren zich hieraan schuldig maken.
* Oorzaken van schaarste: Het document geeft een interessant inkijkje in de economische motieven van die tijd: gebrek aan motivatie bij tuinders (omdat ze al genoeg geld zouden hebben), eigen consumptie door boeren, tekort aan personeel, directe verkoop aan het publiek (buiten de veiling om), en prioriteit voor het Duitse bezettingsleger.
* Voorgestelde oplossing: Een verbod op vroegtijdig in de rij staan (naar voorbeeld van Hilversum) en het massaal sluiten van kleine groentezaken (1000 van de 1400) om illegale handel te stoppen. Dit document stamt uit het midden van de Tweede Wereldoorlog (juli 1943). Nederland kampte op dat moment met ernstige tekorten aan primaire levensbehoeften. De distributie was streng gereguleerd, maar de zwarte markt bloeide. De vermelding van het "bezettingsleger" (punt 6) onderstreept dat een groot deel van de Nederlandse productie werd gevorderd voor de Duitse oorlogsmachine. Het document illustreert de spanning tussen de bevolking, de middenstand en de autoriteiten (de politie onder toezicht van de bezetter) in een poging de openbare orde en de voedselvoorziening te handhaven. De suggestie om 1000 winkels te sluiten toont de radicaliteit van de voorgestelde maatregelen in crisistijd. A.A. Gemeente Amsterdam Hoofdbureau Politie