Getypte brief (klacht) met handgeschreven kanttekeningen en stempels. 15 juli 1943 (verzonden), diverse stempels van 20 en 22 juli 1943. Onbekend (ondertekend "namens de buurtgenooten"). [Linksboven in paars stempel:] Nº 564 L.M. 1943 21/7
[Daaronder met potlood:] 20/4 -

Amsterdam, 15 Juli 1943.

Hoofdbureau van Politie
Kamer 203,
AMSTERDAM(C).

[Midden boven, handgeschreven met potlood:] gaarne bespreken [onleesbare initialen] 16/7
[Midden, handgeschreven met inkt:] Lev [?]

Mijne Heeren,

Voor het indienen van de navolgende klacht heeft de "Prijsbeheersching" mij naar U verwezen.

De groentehandelaar BOTMAN, wonende Linnaeushof 8, Amsterdam (O.), heeft op Vrijdag 9 Juli j.l. zijn klanten een nieuwe poets gebakken door op dien dag weliswaar weer geen groenten, maar ........ een nieuw volgnummer beschikbaar te stellen, tegen betaling van F. 0.10 !!!!!!!!!! Naar eigen opgaaf heeft mijnheer in totaal vier honderd kaarten verkocht, hoewel hij tevoren ten hoogste twee honderd klanten bezat. Was het tot dusver al een gunst tegen betaling van fabelachtige prijzen eenige keeren per week een beetje groenten te krijgen, thans ziet het er nog hopeloozer uit.

De ambtenaar van de "Prijsbeheersching", die mij telefonisch te woord stond, was nogal sceptisch gestemd ten aanzien van het resultaat van het onderzoek naar mijn klacht, aangezien het bewijs moeilijk te leveren zou zijn. Men zou zeggen, dat deze controle-dienst, die toch hoopen geld kost, beter kan worden opgeheven, wanneer hij zoo'n eenvoudig zaakje niet tot een oplossing weet te brengen. Immers eenige van de vier honderd klanten zullen zeer zeker gaarne bereid gevonden worden een verklaring af te leggen, dat zij F. 0.10 voor het kaartje hebben moeten betalen.

In de hoop, dat Botman niet naar Vught zal worden gezonden - ik zou geen ander adres weten, waar ik voor zeventig cent een pond rotte bessen zou kunnen koopen - verblijf ik overigens zonder eenig vertrouwen in een afdoende afstraffing van dit onmensch.

namens de buurtgenooten
[Handgeschreven handtekening, onleesbaar]

Afschriften aan;
Wethouder voor de Levensmiddelenvoorziening
Nederlandsche Volksdienst
Prijsbeheersching

[Onderaan midden, rood datumstempel:] 20 JULI 1943

[Rechtsonder, paars kaderstempel:]
De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en
Schoonmaak-, Bad- en Zweminrichtingen stelt deze
in handen van den Heer Directeur van de Marktwezen
[handgeschreven:] ter verdere behande[ling]
[handgeschreven handtekening/paraf]
A'dam, 22 Juli 1943.

[Rechtsonder, paars stempel:] No. 20/44/1 M. 1943 20/7 * Toon en taalgebruik: De brief is geschreven in een uiterst sarcastische en gefrustreerde toon. De schrijver gebruikt uitroeptekens ("!!!!!!!!!!") en woorden als "fabelachtige prijzen", "onmensch" en "poets gebakken" om de woede over de situatie kracht bij te zetten.
* De kern van de klacht: De groenteman Botman wordt beschuldigd van corruptie. Hij verkocht nummertjes voor de rij voor 10 cent per stuk (een aanzienlijk bedrag voor een volgnummer in die tijd), terwijl er vervolgens geen groenten beschikbaar waren. Bovendien verkocht hij twee keer zoveel nummers als hij normaal aan klanten had, wat duidt op bewuste uitbuiting van de schaarste.
* Kritiek op de overheid: De briefschrijver uit scherpe kritiek op de "Prijsbeheersching" (de instantie die woekerprijzen moest tegengaan). De schrijver vindt de ambtenaren laks en de dienst een verspilling van belastinggeld als zij dergelijke overduidelijke misstanden niet aanpakken.
* De "Vught"-referentie: De opmerking over het niet naar Vught sturen van de groenteman is bijzonder wrang. Het verwijst naar Kamp Vught (Concentratiekamp Herzogenbusch). De schrijver suggereert cynisch dat hij de groenteman liever in de buurt houdt (ondanks diens wangedrag) omdat er anders helemaal geen adres meer is om — tegen woekerprijzen — überhaupt iets van voedsel te bemachtigen. Dit document stamt uit juli 1943, een periode waarin de voedselvoorziening in bezet Nederland steeds nijpender werd.
1. Schaarste en distributie: Groenten waren schaars en de prijzen waren gereguleerd door de overheid via de "Prijsbeheersching". In de praktijk floreerde de zwarte markt en vroegen winkeliers vaak extra geld onder de tafel.
2. Sociale spanningen: Het document illustreert de enorme spanningen in de woonwijken (in dit geval Amsterdam-Oost/Watergraafsmeer bij het Linnaeushof). Honger en onzekerheid leidden tot diep wantrouwen, zowel jegens de winkeliers als jegens de controlerende instanties.
3. Collaboratie en verzet: De brief is ook gestuurd aan de "Nederlandsche Volksdienst" (NVD), een nationaalsocialistische hulporganisatie. Dit toont aan dat burgers in hun wanhoop alle beschikbare kanalen gebruikten, ook die van de bezetter of diens handlangers, om hun recht te halen.
4. Justitieel proces: De stempels tonen de bureaucratische weg van de klacht: van de politie naar de wethouder en uiteindelijk naar de Directeur van het Marktwezen. Het document is een treffend bewijs van hoe de bureaucratie probeerde te functioneren in een maatschappij die door oorlog en schaarste ontwricht was.